ThS. Nguyễn Thị Hạnh
Giảng viên chính, Khoa Nhà nước và pháp luật

Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức luôn được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những giải pháp có ý nghĩa quyết định trong xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong từng giai đoạn. Từ ngày 01/7/2025, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, với những thay đổi trong mô hình quản trị quốc gia, cải cách hành chính, chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã có nhiều thay đổi cả về phạm vi công việc, phương thức quản lý và năng lực thực thi công vụ.

Những biến đổi của môi trường quản trị và yêu cầu phát triển của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới đang tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Vì vậy, việc nhận diện đầy đủ các yếu tố tác động và xác định đúng những yêu cầu mới đối với nội dung, chương trình và phương thức bồi dưỡng là điều kiện quan trọng để xây dựng khung chương trình bồi dưỡng có tính khoa học, tính thực tiễn và khả năng áp dụng lâu dài.

1. Bối cảnh mới và sự tác động đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã

1.1. Tư duy quản trị quốc gia ở Việt Nam đã có bước chuyển mạnh từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị quốc gia hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và đề cao trách nhiệm giải trình. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ. Trong bối cảnh đó, cán bộ, công chức cấp xã không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính ở cơ sở mà còn trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, cung cấp dịch vụ công, giải quyết thủ tục hành chính, hướng dẫn người dân tiếp cận các dịch vụ số và xử lý nhiều vấn đề phát sinh từ thực tiễn địa phương. Điều này đòi hỏi hoạt động bồi dưỡng cán bộ, công chức phải chuyển mạnh từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực quản trị, năng lực điều hành, kỹ năng phối hợp, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với môi trường quản trị mới.

1.2. Việc triển khai Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước[1] cùng với Chiến lược phát triển Chính phủ số và xã hội số đã tạo ra những thay đổi căn bản đối với phương thức hoạt động của bộ máy hành chính. Hoạt động công vụ ngày càng được thực hiện trên môi trường số; quy trình xử lý công việc được chuẩn hóa, liên thông và số hóa; việc khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và sử dụng các nền tảng số trở thành yêu cầu thường xuyên đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Điều này cho thấy nội dung bồi dưỡng không thể chỉ dừng ở việc cập nhật quy định pháp luật mà cần trang bị đồng thời năng lực số, kỹ năng sử dụng các hệ thống thông tin, kỹ năng quản trị dữ liệu, kỹ năng tương tác với người dân trên môi trường số và năng lực bảo đảm an toàn thông tin trong thực thi công vụ.

1.3. Thực hiện các văn bản chỉ đạo của Trung ương về tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hải Phòng hiện nay được thành lập trên cơ sở hợp nhất “Đất Cảng anh hùng” với “Xứ Đông văn hiến” đã tận dụng và phát huy được tối đa những lợi thế của mình. Được biết đến như một “hình mẫu” trong phát triển kinh tế, Hải Phòng thuộc nhóm các thành phố có tốc độ chuyển đổi số dẫn đầu cả nước. Năm 2024 - thời điểm trước khi hợp nhất - Hải Phòng lần đầu tiên vươn lên đứng đầu cả nước về Chỉ số cải cách hành chính (PAR INDEX), Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số hài lòng của người dân với dịch vụ công (SIPAS). Tháng 5/2026 vừa qua, Bộ Nội vụ công bố kết quả xếp hạng năm 2025, thành phố tiếp tục giữ vững vị trí này đối với nhóm chỉ số PAR INDEX và SIPAS. Đây là một điểm sáng, một tín hiệu tích cực trong năm đầu tiên áp dụng đánh giá theo tiêu chí của mô hình chính quyền địa phương hai hai cấp. Hoạt động chuyển đổi số tại Hải Phòng đã và đang được đẩy mạnh toàn diện trên ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng tới tốp đầu cả nước về chỉ số DTI. Thành phố tập trung vào hạ tầng số, ứng dụng AI/IoT và các giải pháp thông minh trong hành chính, giáo dục, y tế…, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân.

1.4. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và các công nghệ số đang từng bước làm thay đổi phương thức quản trị khu vực công trên phạm vi toàn cầu. Đối với chính quyền địa phương, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng phát triển, hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và tăng hiệu quả điều hành. Tuy nhiên, AI không thay thế vai trò của cán bộ, công chức mà đòi hỏi đội ngũ này phải có khả năng sử dụng công nghệ một cách hiệu quả, có tư duy phản biện, biết kiểm chứng thông tin, tuân thủ các nguyên tắc đạo đức công vụ và bảo đảm an toàn dữ liệu. Do đó, việc bồi dưỡng trong giai đoạn tới cần từng bước bổ sung các nội dung về kỹ năng khai thác và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ, kỹ năng đánh giá tính chính xác của thông tin, bảo mật dữ liệu và quản trị rủi ro trong môi trường số.

1.5. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới đối với cán bộ, công chức cấp xã. Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 là một bước đổi mới quan trọng trong tổ chức bộ máy chính quyền địa phương. Theo mô hình này, cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ, quyền hạn hơn; phạm vi quản lý mở rộng; yêu cầu phối hợp liên thông giữa các cơ quan, đơn vị ngày càng cao. Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã vì vậy phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực công tác với mức độ tổng hợp và tính chuyên nghiệp cao hơn trước. Điều đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản nội dung bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực thực thi nhiệm vụ tổng hợp; tăng cường kỹ năng điều hành, tham mưu, phối hợp liên ngành, giải quyết tình huống phát sinh và thích ứng với môi trường làm việc mới.

2. Triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hải Phòng và những nhiệm vụ mới đặt ra đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hải Phòng quyết liệt triển khai quyết liệt các chủ trương của Trung ương về đổi mới tổ chức bộ máy, cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số. Điều này cũng đưa đến những thay đổi trong tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã. Đây vừa là điều kiện thuận lợi để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Thực tiễn sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố đã tổ chức sơ kết, đánh giá toàn diện kết quả triển khai, trong đó đặc biệt chú trọng đánh giá mức độ đồng bộ của hạ tầng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan và năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở. Quá trình sơ kết cũng đồng thời nhận diện những khó khăn, vướng mắc để tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công.

Cán bộ, công chức cấp xã ngày càng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước có tính tổng hợp hơn, phạm vi giải quyết công việc rộng hơn và yêu cầu phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị ngày càng cao hơn. Trong điều kiện thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã không chỉ thực hiện chức năng quản lý hành chính mà còn trực tiếp tổ chức triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công và tham gia điều hành các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải có năng lực quản trị tổng hợp, tư duy đổi mới, khả năng phối hợp liên ngành và kỹ năng xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn. Ngoài ra, với những đặc thù riêng có, thành phố Hải Phòng đang tiếp tục triển khai các nhiệm vụ trọng tâm về cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số và chuyển đổi số theo các chương trình, kế hoạch của Trung ương và thành phố. Việc mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ, khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, ứng dụng các nền tảng số trong quản lý, điều hành và giải quyết công việc đã làm thay đổi phương thức thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Trong bối cảnh đó, yêu cầu về năng lực số không còn là kỹ năng bổ trợ mà trở thành một thành tố quan trọng của năng lực thực thi công vụ.

Quá trình phát triển mạnh mẽ của Hải Phòng theo định hướng trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, trung tâm logistics, cảng biển quốc tế, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của vùng duyên hải Bắc Bộ cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng quản trị ở cấp cơ sở. Chính quyền cấp xã không chỉ thực hiện các nhiệm vụ hành chính truyền thống mà còn phải tham gia quản lý quá trình phát triển đô thị, quản lý đất đai, môi trường, đầu tư, giải phóng mặt bằng, an sinh xã hội và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải thường xuyên được cập nhật kiến thức mới, nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, kỹ năng giao tiếp với người dân và doanh nghiệp, cũng như khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của nền hành chính hiện đại.

Từ thực tiễn trên có thể thấy, những yêu cầu đặt ra đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại Hải Phòng không chỉ xuất phát từ các quy định của Trung ương mà còn được hình thành từ chính yêu cầu phát triển của địa phương. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để đề tài nghiên cứu xác định định hướng xây dựng khung chương trình bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực, lấy vị trí việc làm làm trung tâm, tăng cường các nội dung về quản trị công hiện đại, chuyển đổi số, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, kỹ năng sử dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ; đồng thời bảo đảm tính linh hoạt để có thể cập nhật kịp thời những yêu cầu mới phát sinh trong quá trình phát triển của thành phố.

Có thể khẳng định rằng, thực tiễn đổi mới của Hải Phòng đã và đang tạo ra những điều kiện thuận lợi để đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã. Đồng thời, chính thực tiễn đó cũng là “thước đo” để kiểm chứng tính phù hợp của khung chương trình bồi dưỡng mà đề tài đề xuất. Vì vậy, việc xây dựng khung chương trình không chỉ cần bảo đảm sự thống nhất với các chủ trương của Đảng, quy định của Nhà nước mà còn phải phản ánh đầy đủ đặc điểm phát triển, yêu cầu quản trị và định hướng phát triển của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.

Những kết quả bước đầu của Hải Phòng trong cải cách hành chính, chuyển đổi số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng không còn là định hướng lâu dài mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của thực tiễn quản trị địa phương. Sau hơn một năm vận hành mô hình mới, thành phố đã tập trung hoàn thiện quy trình giải quyết thủ tục hành chính, tăng cường số hóa hồ sơ, triển khai giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính và tiếp nhận khối lượng lớn hồ sơ hành chính trên môi trường điện tử. Những kết quả này đồng thời đặt ra yêu cầu đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải được trang bị năng lực số, năng lực quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với phương thức quản lý mới.

3. Những yêu cầu mới đặt ra và một số gợi mở đối với công bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay

Từ bối cảnh mới và sự tác động của nó, có thể thấy công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong thời gian tới cần được đổi mới trên một số phương diện cơ bản:

Thứ nhất, nội dung bồi dưỡng phải được thiết kế theo vị trí việc làm và khung năng lực, bảo đảm gắn chặt với yêu cầu thực thi công vụ thay vì thiên về truyền đạt kiến thức chung. Các chuyên đề cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh kịp thời những quy định mới của pháp luật, yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và đặc điểm phát triển của địa phương.

Thứ hai, phương pháp bồi dưỡng cần chuyển mạnh từ phương thức truyền thụ một chiều sang phương pháp đào tạo tích cực, lấy người học làm trung tâm, tăng cường thảo luận, xử lý tình huống, mô phỏng, thực hành và học tập gắn với các vấn đề thực tiễn của địa phương. Việc ứng dụng công nghệ số, hệ thống học trực tuyến, học liệu điện tử và các công cụ hỗ trợ bằng trí tuệ nhân tạo cần được triển khai phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo.

Thứ ba, tổ chức bồi dưỡng cần linh hoạt hơn, kết hợp giữa đào tạo tập trung và trực tuyến; tăng cường bồi dưỡng theo chuyên đề, theo chức danh, theo nhóm vị trí việc làm và theo nhu cầu thực tiễn của từng địa phương. Đồng thời, cần đổi mới công tác đánh giá kết quả bồi dưỡng theo hướng coi trọng khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn công tác thay vì chỉ đánh giá kết quả học tập cuối khóa.

Trên cơ sở bối cảnh và yêu cầu mới, việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thành phố Hải Phòng cần bảo đảm một số định hướng chủ yếu, đó là: (i). Khung chương trình phải được xây dựng trên nền tảng các chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật và yêu cầu phát triển của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới. (ii). Lấy vị trí việc làm và khung năng lực làm căn cứ xác định mục tiêu, chuẩn đầu ra và cấu trúc chương trình. (iii). Tăng cường các nội dung về chuyển đổi số, quản trị số, kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo, quản trị dữ liệu, kỹ năng lãnh đạo, quản lý và kỹ năng giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn. (iv). Đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức bồi dưỡng theo hướng mở, linh hoạt, kết hợp giữa đào tạo trực tiếp và trực tuyến, giữa lý luận với thực hành, giữa học tập trên lớp với học tập thông qua giải quyết các tình huống công vụ.

Những biến đổi của bối cảnh phát triển đất nước và thành phố Hải Phòng đang tạo ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Đổi mới mô hình quản trị quốc gia, cải cách hành chính, chuyển đổi số, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ làm thay đổi môi trường thực thi công vụ mà còn đòi hỏi phải đổi mới căn bản tư duy xây dựng chương trình bồi dưỡng. Vì vậy, việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thành phố Hải Phòng đến năm 2030, định hướng đến năm 2035 cần được thực hiện trên cơ sở dự báo đúng xu hướng phát triển, bám sát yêu cầu thực tiễn và hướng tới mục tiêu phát triển năng lực toàn diện cho đội ngũ cán bộ, công chức, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân./.