ThS. Phạm Thị Thanh Xuân
 Phó trưởng khoa Khoa Nhà nước và pháp luật

Kỷ niệm 130 năm ngày sinh của đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026), là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta thành kính ôn lại cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang, cùng những cống hiến to lớn của đồng chí cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sự kiện ý nghĩa này góp phần quan trọng vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lý tưởng và khơi dậy mạnh mẽ tinh thần trách nhiệm, ý chí phấn đấu trong cán bộ, đảng viên cùng các tầng lớp Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay.

1. Hồ Tùng Mậu - Từ tinh thần yêu nước đến người chiến sĩ cộng sản.

 Sinh ra và lớn lên trong một gia đình và dòng họ có truyền thống yêu nước và khoa bảng. Hồ Tùng Mậu sớm mang trong mình những khát khao và hoài bão lớn. Sau một thời gian dạy học ở huyện Thanh Chương, Hồ Tùng Mậu quyết định bỏ nghề dạy học để có điều kiện hoạt động cách mạng.

Đầu năm 1920 ông sang Trung Quốc để hoạt động chính trị với mục đích giành độc lập cho Việt Nam khỏi chế độ đô hộ của thực dân Pháp và gặp đồng chí Nguyễn Ái Quốc.

Tháng 6/1925, đồng chí Nguyễn Ái Quốc thành lập tổ chức “Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội” và mở lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên ở trong nước sang. “Ban huấn luyện chính trị đặc biệt” đặt ở ngôi nhà số 13 đường Văn Minh (Quảng Châu). Hồ Tùng Mậu và Lê Hồng Sơn là giảng viên phụ giảng của Người.

Tháng 3/1926, do yêu cầu của cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã giới thiệu Hồ Tùng Mậu gia nhập Đảng cộng sản Trung Quốc. Hồ Tùng Mậu là một trong 5 thành viên đầu tiên được Người chọn là hạt nhân của Cộng sản Đoàn để xúc tiến mở rộng tổ chức cách mạng của người Việt Nam ở Quảng Châu sau này. Từ đó, ông đã kiên định con đường cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Từ năm 1927 – 1929, ông đã ba lần bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam, đến ngày 3 tháng 2 năm 1930 thì được thả, trong suốt những thời gian này ông đã góp phần tích cực vào việc hợp nhất các tổ chức cộng sản Việt Nam tại Cửu Long (Hương Cảng). Năm 1930, ông là Đảng viên Đảng Cộng Sản Việt Nam. Những đóng góp to lớn của đồng chí Hồ Tùng Mậu đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc đã góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX.

Tấm gương kiên trung, bất khuất trong nhà tù thực dân của người chiến sĩ cộng sản

Có thể nói với 31 năm hoạt động cách mạng, thì ông có 14 năm ở trong lao tù đế quốc, bị kẻ thù giam cầm trong các nhà tù: Sài Gòn, Hỏa Lò, Vinh, Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, Trà Khê. Dẫu bị giam cầm, chịu đựng nhiều gian lao, Hồ Tùng Mậu vẫn bền bỉ giữ vững khí tiết của người cộng sản; là trung tâm đoàn kết anh em tù chính trị; cùng các đồng chí của mình biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng, kiên trì đấu tranh chống lại những âm mưu xảo quyệt của kẻ thù những khi thời cơ đến. Mặc dù bị địch tra tấn, đày ải dã man trong chốn lao tù khắc nghiệt, nhưng đồng chí đã không ngừng đấu tranh và rèn luyện mình trở thành người cộng sản trung kiên, luôn tràn đầy lạc quan tin tưởng vào tương lai tất thắng của cách mạng.

Nhân cách cộng sản mẫu mực và tấm gương đạo đức sáng ngời

Trong quá trình hoạt động cách mạng đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn được tổ chức tin cậy, giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Ông là người có năng lực phân định đúng sai trong việc thực thi chính sách của Đảng và Chính phủ trong các cơ quan công quyền và các cá nhân có chức quyền nắm giữ quyền lực và tài sản của dân. Ở Hồ Tùng Mậu, bản lĩnh và trí tuệ một chiến sĩ với ý chí cách mạng kiên cường, một con người đậm chất nhân văn, am hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa - một nhà lãnh đạo cận nhân tình. Suốt những năm làm Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến Liên khu IV, rồi giữ cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ, đồng chí Hồ Tùng Mậu làm việc quên mình với tác phong chan hòa, bình dị và khảng khái. Đồng chí có uy tín lớn trong nhân dân và trong đội ngũ cán bộ, được mọi người thân mật gọi là “Cụ Mậu”, “Cụ Hồ em”. Dù ở cương vị nào, đồng chí Hồ Tùng Mậu cũng thể hiện là một người cán bộ lão thành cương trực và trung hậu, luôn sẵn sàng làm nhiệm vụ với một tinh thần trách nhiệm cao. Với phẩm chất cách mạng tốt đẹp cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, với tinh thần tận tụy, thanh liêm.

Nhân ái, khoan dung, độ lượng là phẩm chất làm người cao thượng của Hồ Tùng Mậu. Thương người, dung thứ cho người là những đức tính bẩm sinh của ông đã bộc lộ từ thuở nhỏ. Tình thương người được nảy nở và được nâng lên dần cùng với nhận thức và bề dày hoạt động thực tiễn. Thương những người ruột thịt trong gia đình, thương bà con làng xóm, những người cùng cảnh ngộ, thương đồng chí, đồng bào bị bóc lột, đàn áp, thương các dân tộc, quần chúng nô lệ bị đọa đày. Từ tình thương đồng bào ông đã vươn đến tình thương yêu đồng loại và đạt đến chủ nghĩa nhân văn cộng sản cao quý. Với những biểu hiện, chuẩn mực đạo đức ấy, đồng chí Hồ Tùng Mậu được xem là tấm gương để các cấp, các ngành, cán bộ, đảng viên, nhân dân, nhất là thế hệ trẻ hướng đến học tập và phát huy nhằm tôn vinh và biết ơn một nhân cách văn hóa cao đẹp, một nhân cách cộng sản mẫu mực, nhân cách Hồ Tùng Mậu.

Người cán bộ tận tụy, gắn bó với nhân dân

Trong những lần về công tác tại Nghệ An, đồng chí Hồ Tùng Mậu thường xuyên xuống cơ sở, gặp gỡ cán bộ và nhân dân để nắm tình hình, trực tiếp góp ý về công tác lãnh đạo và xây dựng phong trào. Đồng chí nhiều lần nhắc nhở cán bộ phải “sát quần chúng, tránh quan liêu, mệnh lệnh”, đề cao tinh thần đoàn kết và chống biểu hiện “tả khuynh” trong hoạt động cách mạng. Đồng chí cũng thường nhấn mạnh yêu cầu “tinh binh, giản chính”[1], xây dựng bộ máy gọn nhẹ, hiệu quả, gần dân.

2. Đồng chí Hồ Tùng Mậu – Bài học vô giá về phẩm chất người đảng viên ngày nay.

Tấm gương trọn vẹn của người cách mạng “vừa hồng, vừa chuyên”

Hồ Tùng Mậu là một trong số không nhiều cán bộ cách mạng được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đánh giá toàn diện theo nhân cách của người cách mạng vừa hồng, vừa chuyên, với phẩm chất đạo đức ngời sáng và năng lực công tác mẫn cán, thực hiện trọn vẹn đạo đức cách mạng “tận trung với nước, tận hiếu với dân” và chính Người hứa sẽ noi theo. Đây cũng chính là đặc trưng nổi bật nhất.

Đạo đức mẫu mực và bản lĩnh kiên trung của đồng chí Hồ Tùng Mậu.  Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn giữ gìn phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, mẫu mực; là tấm gương tiêu biểu về tinh thần: cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư. Phẩm chất đạo đức này của Hồ Tùng Mậu được minh chứng qua việc Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn ông làm Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên. Hồ Tùng Mậu được chọn là vì ông vừa có đạo đức, vừa có tài, luôn lấy chữ vì dân làm đầu, ghét thói đặc quyền đặc lợi, không bao giờ lợi dụng quyền hạn, chức vụ công tác để mưu cầu lợi ích riêng cho gia đình, cá nhân.

Bản lĩnh kiên cường và tinh thần đoàn kết của đồng chí Hồ Tùng Mậu. Dù hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn, gian khổ, đồng chí vẫn giữ vững niềm tin son sắt vào sự nghiệp cách mạng; không ngại hy sinh, gian khổ; luôn lạc quan, kiên cường trước mọi thử thách. Tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và lòng trung thành tuyệt đối với Đảng của đồng chí là bài học quý báu đối với mỗi cán bộ, đảng viên hôm nay.

Đồng chí Hồ Tùng Mậu còn là tấm gương sáng về tinh thần đoàn kết, yêu thương đồng chí, đồng đội; luôn quan tâm giúp đỡ quần chúng Nhân dân. Trong công việc, đồng chí luôn tận tụy, sâu sát, nói đi đôi với làm; có phong cách làm việc khoa học, dân chủ và trách nhiệm. Những phẩm chất cao đẹp ấy đã góp phần làm nên nhân cách lớn của người chiến sĩ cộng sản kiên trung Hồ Tùng Mậu; để lại tình cảm sâu sắc và sự kính trọng trong lòng cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Tư duy xây dựng bộ máy gọn nhẹ, hiệu quả, gần dân của tiền bối Hồ Tùng Mậu

Trong suốt cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu không chỉ là một chiến sĩ cộng sản kiên trung mà còn là nhà lãnh đạo có tư duy quản lý vượt thời đại với phương châm gần dân và tinh gọn bộ máy. Phẩm chất này được thể hiện rõ nét nhất qua tác phong làm việc sâu sát cơ sở, đặc biệt là trong những lần đồng chí về công tác tại quê nhà Nghệ An. Thay vì ngồi bàn giấy, đồng chí luôn chủ động xuống tận quần chúng, gặp gỡ từ người dân đến cán bộ cốt cán để lắng nghe tâm tư, thấu hiểu thực tế và trực tiếp uốn nắn những lệch lạc trong phong trào. Đồng chí quyết liệt phê phán thói quan liêu, mệnh lệnh, hách dịch và nhắc nhở cán bộ phải thấu suốt nguyên tắc liên hệ mật thiết với nhân dân. Đáng chú ý, tư tưởng “tinh binh, giản chính” mà đồng chí Hồ Tùng Mậu theo đuổi chính là chiếc chìa khóa vàng cho công tác tổ chức cán bộ. Đối với ông, một bộ máy mạnh không phải là một bộ máy cồng kềnh, mà phải là một hệ thống gọn nhẹ, vận hành linh hoạt, hiệu quả và lấy thước đo sự hài lòng, ấm no của nhân dân làm mục tiêu tối thượng. Trong bối cảnh đất nước ta hiện nay đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, sắp xếp và tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tư duy của tiền bối Hồ Tùng Mậu vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự, là bài học sâu sắc soi đường cho mỗi cán bộ, đảng viên soi rọi và học tập.

3. Từ tấm gương của đồng chí Hồ Tùng Mậu - suy nghĩ về trách nhiệm của giảng viên Trường Chính trị Tô Hiệu.

Trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với nhiều thời cơ, thuận lợi và cả những khó khăn, thách thức đan xen. Tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp; yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước đặt ra nhiều nhiệm vụ mới đối với toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Trong bối cảnh đó, việc học tập và noi gương các nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng, trong đó có đồng chí Hồ Tùng Mậu, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giảng viên Trường Chính trị Tô Hiệu không chỉ làm nhiệm vụ truyền thụ kiến thức lý luận thuần túy, mà còn là người trực tiếp "rèn đức, luyện tài" cho đội ngũ cán bộ, đảng viên – những người nắm giữ vận mệnh phát triển của địa phương và đất nước.

Thứ nhất, Giữ vững bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp của giảng viên trường Đảng. Giảng viên Trường Chính trị Tô Hiệu phải có lập trường tư tưởng kiên định, tuyệt đối trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng. Cần tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, bản lĩnh chính trị vững vàng; tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng; nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu trong công tác và cuộc sống. Tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; Sự kiên định này phải truyền được ngọn lửa niềm tin son sắt sang cho học viên, từ đó, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, trí tuệ, trách nhiệm, tận tụy phục vụ Nhân dân; kiên quyết đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.

Thứ hai, Phát huy vai trò của người giảng viên Trường Chính trị Tô Hiệu đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Hồ Tùng Mậu là một trong những hội viên tích cực của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, ông đã tích cực dịch thuật, biên tập tài liệu và xuất bản các ấn phẩm báo chí cách mạng để góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, phản bác các luận điểm sai trái của thực dân. Tinh thần chủ động, kiên trung ấy cần được kế thừa và thấm nhuần sâu sắc trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là khi thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị. Nghị quyết đã khẳng định rõ: “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng...”.

Thấm nhuần tinh thần đó, mỗi giảng viên không chỉ là người truyền dạy lý luận, mà phải là một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng. Nhiệm vụ chính trị đặc thù và trọng yếu của đội ngũ giảng viên trường Đảng lúc này là phải nhạy bén nhận diện, kiên quyết đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vững vàng bảo vệ những thành tựu vĩ đại của cách mạng Việt Nam.

Thứ ba, Nâng cao năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã để lại dấu ấn sâu sắc về tư duy quản lý vượt thời đại khi đề xuất phương châm “tinh binh, giản chính” - xây dựng một bộ máy gọn nhẹ, hoạt động hiệu quả. Bài học lịch sử đó nhắc nhở người giảng viên hôm nay rằng: thực tiễn xã hội luôn vận động không ngừng, nếu chỉ bằng lòng với những trang giáo án cũ kỹ, đọc - chép lý thuyết suông thì bài giảng sẽ trở nên xơ cứng và bị thực tiễn bỏ lại phía sau Người giảng viên phải tinh thần tự học, tự nghiên cứu suốt đời để nâng cao trình độ chuyên môn. Phải chủ động cập nhật các chủ trương, đường lối, nghị quyết mới nhất của Đảng, đặc biệt là tư duy đổi mới hiện nay về tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số, xây dựng chính phủ điện tử và phát triển kinh tế tri thức. Lý luận chính trị chỉ thực sự có sức sống, có giá trị khi nó giải thích được và góp phần giải quyết được những bài toán hóc búa, những nút thắt đang diễn ra tại địa phương.

Thứ tư, Nghiên cứu khoa học được xác định là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt của mỗi giảng viên. Nhiệm vụ này đòi hỏi sự chủ động trong việc xây dựng kế hoạch nghiên cứu cá nhân, gắn kết chặt chẽ giữa chuyên môn giảng dạy với việc tham gia các đề tài khoa học, viết bài cho trang thông tin điện tử, kỷ yếu hội thảo và các tạp chí chuyên ngành. Nội dung nghiên cứu cần bám sát thực tiễn địa phương, tập trung: xây dựng Đảng, quản lý nhà nước và công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Những kết quả nghiên cứu này chính là nguồn tư liệu tham khảo giá trị trong giảng dạy và sinh hoạt chuyên môn, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng bài giảng, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn mới.

Ôn lại cuộc đời, cách mạng nhân dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu, cũng là dịp chúng ta tưởng nhớ, tri ân bậc tiền bối và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh. Tiếp nối truyền thống cách mạng vẻ vang, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đoàn kết một lòng, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn, thách thức. Tất cả đồng lòng, vững vàng hành trang, hội nhập sâu rộng và tự tin đưa đất nước bứt phá bước vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Đồng chí Hồ Tùng Mậu với Cách mạng Việt Nam và quê hương Nghệ An, Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội, 2016.

2. Thanh Tra Chính phủ: Lịch sử Thanh tra Việt Nam (1945-2005), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016.

3. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

 4. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.