ThS. Phạm Thị Liên
Giảng viên chính, Khoa Nhà nước và Pháp luật

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và kỹ năng thực thi công vụ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công, bảo đảm tính chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính nhà nước. Bài viết dưới đây tập trung nghiên cứu một số quy định pháp lý và những vấn đề đặt ra trong việc thực hiện các quy định về khung chương trình bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố Hải Phòng trong thời gian tới.

Quy định về việc bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã

Ngoài Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Nghị định số 171/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ quy định trực tiếp về công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức, có nhiều văn bản chính trị - pháp lý là cơ sở quan trọng cho việc thực hiện công tác này, trong đó có thể kể đến:

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã đặt ra mục tiêu: Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; đủ về số lượng, có chất lượng và cơ cấu phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc; bảo đảm sự chuyển tiếp liên tục, vững vàng giữa các thế hệ, đủ sức lãnh đạo đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước công nghiệp hiện đại, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, ngày càng phồn vinh, hạnh phúc. Để thực hiện mục tiêu đó, bên cạnh công tác tuyển dụng, thu hút nhân lực thì công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức là một trong những yếu tố đóng vai trò then chốt.

Ngày 10/5/2024, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Quy định số 145- QĐ/TW về chế độ bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng đối với cán bộ, lãnh đạo quản lý các cấp. Đối tượng bồi dưỡng theo Quy định này bao gồm 3 nhóm, trong đó: Nhóm 1 gồm lãnh đạo chủ chốt và lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước; Nhóm 2 gồm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương và cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp ban, bộ, ngành, tỉnh ủy, thành ủy và tương đương. Nhóm 3 gồm cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp xã và tương đương. Quy định này nhằm chuẩn hóa việc cập nhật kiến thức, nâng cao năng lực cho cán bộ các cấp, trong đó có cán bộ, công chức cấp xã.

Nhằm tập trung bồi dưỡng trang bị kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và các kỹ năng nhằm nâng cao năng lực thực thi công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, kịp thời đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm và hoạt động của mô hình tổ chức bộ máy mới và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; nâng cao trình độ chuyên môn và rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho cán bộ, công chức cấp xã để thực thi công vụ đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương hiện đại, ngày 20/4/2026 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 700/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp giai đoạn 2026-2031 (sau đây gọi tắt là Quyết định số 700/QĐ-TTg). Theo đó, tại Mục II Quyết định số 700/QĐ-TTg quy định về đối tượng, phạm vi, thời gian thực hiện Đề án như sau: Về đối tượng: Cán bộ, công chức đang công tác trong cơ quan của Đảng, của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân ở xã, phường, đặc khu; Về phạm vi: Áp dụng đối với cán bộ, công chức cấp xã trên phạm vi toàn quốc; Về thời gian thực hiện: Triển khai thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể của đề án từ năm 2026 đến hết năm 2031.

Ngày 04/5/2026, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có Công văn số 901-CV/HVCTQG gửi Thường trực các tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương về việc xin ý kiến dự thảo Hướng dẫn nội dung Chương trình bồi dưỡng thuộc chức năng, nhiệm vụ của trường chính trị giai đoạn 2026-2030; trong đó, Học viện dự thảo áp dụng đối với 11 chương trình bồi dưỡng trọng tâm thuộc chức năng, nhiệm vụ của trường chính trị giai đoạn 2026 - 2030, bao gồm: (1) Chương trình bồi dưỡng công tác văn phòng trong hệ thống chính trị cấp xã cấp xã. (2) Chương trình bồi dưỡng công tác tổ chức - cán bộ cấp xã. (3) Chương trình bồi dưỡng công tác tuyên giáo và dân vận cấp xã. (4) Chương trình bồi dưỡng công tác kiểm tra, giám sát cấp xã. (5) Chương trình bồi dưỡng công tác nội chính cấp xã. (6) Chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực Trưởng ban, Phó Trưởng ban xây dựng Đảng cấp xã. (7) Chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực Chánh Văn phòng, Phó Chánh Văn phòng Đảng ủy cấp xã. (8) Chương trình bồi dưỡng kiến thức, cập nhật, kỹ năng đối với cán bộ thuộc diện cấp ủy, tổ chức Đảng, lãnh đạo cơ quan, đơn vị quản lý. (9) Chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực cho Trưởng phòng, Phó Trưởng phòng và tương đương của HÐND, UBND cấp xã. (10) Chương trình bồi dưỡng công tác Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã. (11) Chương trình bồi dưỡng nâng cao năng lực Chủ tịch, Phó Chủ tịch các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã.

 Những văn bản nêu trên mang tính định hướng quan trọng và gợi mở cho Ban Chủ nhiệm đề tài khoa học “Nghiên cứu đề xuất xây dựng khung chương trình bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thành phố Hải Phòng đến năm 2030, định hướng đến năm 2035”. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm như thế nào để việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của Hải Phòng vừa đảm bảo phù hợp (nhưng không trùng lặp) với các văn bản chỉ đạo của Trung ương, vừa gắn liền với đặc thù của thành phố Cảng trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền đô thị, chính quyền số và hội nhập quốc tế trong giai đoạn hiện nay?

Một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện các quy định về khung chương trình bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã tại Hải Phòng

Dựa trên những kết quả nghiên cứu bước đầu, Ban Chủ nhiệm đề tài khoa học thành phố nhận thấy một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện khung chương trình bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã tại Hải Phòng trong giai đoạn tới, đó là:

Thứ nhất, khung chương trình bồi dưỡng của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh mới định ra các nội dung mang tính khái quát chung bao gồm các chuyên đề kiến thức chung, các chuyên đề kỹ năng và chuyên đề báo cáo tự chọn. Tùy theo đối tượng người học, nội dung cụ thể của từng chương trình bồi dưỡng do Trường chính trị các tỉnh, thành lựa chọn. Ở Hải Phòng, Ban Chủ nhiệm đề tài sẽ nghiên cứu, đề xuất các nguyên tắc để lựa chọn nội dung chuyên đề và xây dựng cụ thể hơn nội dung của từng chuyên đề, đảm bảo mang đặc thù của Hải Phòng trong bối cảnh chuyển đổi số, quản trị địa phương hiện đại và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức trong giai đoạn 2030, định hướng đến năm 2035 ở Hải Phòng và những năm tiếp theo không chỉ bao gồm nội dung kiến thức trọng tâm mà sẽ chú trọng tới kỹ năng, nghiệp vụ, nhất là kỹ năng cần thiết để chuyển đổi số, hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên mới của đất nước; bồi dưỡng về tư tưởng, đạo đức, lối sống cho cán bộ, công chức theo yêu cầu của vị trí việc làm gắn với thực tiễn của thành phố Hải Phòng giai đoạn hiện nay.

Thứ hai, về cách thức thiết kế xây dựng khung chương trình bồi dưỡng ở Hải Phòng được tiếp cận theo hướng bồi dưỡng cán bộ, công chức để phát triển năng lực gắn liền với chu trình đánh giá và sử dụng cán bộ, công chức. Đó là quá trình “học tập suốt đời” để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ đặt ra. Do đó, việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng hướng tới việc kết hợp giữa lý thuyết với thực hành, có tính đến yếu tố đặc trưng vùng, miền và những nét đặc thù của địa phương; kết hợp giữa “khung” chương trình và độ “mở” cần thiết để tạo sự linh hoạt, thích ứng.

Việc xây dựng khung chương trình bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay hướng tới mục tiêu giúp đội ngũ này được trang bị các kiến thức và kỹ năng cơ bản về quản trị toàn diện, kiến tạo phát triển của cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; giúp hiểu rõ sự chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, hướng tới phục vụ Nhân dân, kiến tạo môi trường kinh doanh và phát triển bền vững.

Trong chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, cán bộ, công chức cấp xã phải chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang “phục vụ” người dân, doanh nghiệp; thực thi quản lý nhà nước theo hướng phục vụ và kiến tạo phát triển. Để đạt được mục tiêu nêu trên đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã cần đạt được các yêu cầu về: Năng lực số và quản trị thông tin; Kỹ năng phân tích, xử lý tình huống thực tiễn ở địa phương; Khả năng phối hợp, làm việc nhóm và phục vụ Nhân dân; Hiểu biết pháp luật, chính sách và kỹ năng tuyên truyền, vận động xã hội; Tư duy đổi mới, sáng tạo và khả năng học tập suốt đời… Công chức cấp xã hiện nay không chỉ là người thực thi mệnh lệnh hành chính, mà còn là người kiến tạo, là “cầu nối” giữa Nhà nước và Nhân dân, là “bộ mặt” của chính quyền trong quá trình hiện đại hóa nền hành chính. Việc bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ, thái độ cho đội ngũ này hướng tới mục tiêu nâng cao đạo đức, trách nhiệm công vụ, là điều kiện tiên quyết để xây dựng nền hành chính công hiệu lực, hiệu quả và phục vụ phát triển bền vững.

Thứ ba, mục tiêu mà Ban Chủ nhiệm đề tài hướng tới là xây dựng khung bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã đáp ứng yêu cầu phát triển bứt phá của Hải Phòng do đó sẽ xuất phát từ chính thực tiễn của Hải Phòng và mang “màu sắc” đặc trưng của Hải Phòng. Hiện nay, Hải Phòng là một trong các thành phố trực thuộc Trung ương đang có những tiềm năng và vị thế nổi trội. Năm 2026, thành phố xác định chủ đề năm là: “Chủ động thực thi, phát huy động lực, tăng trưởng bứt phá”. Mới đây, theo kết quả Bộ Nội vụ công bố tháng 5/2026, thành phố Hải Phòng tiếp tục dẫn đầu cả nước về chỉ số Cải cách hành chính (PAR INDEX) và Chỉ số hài lòng của người dân với dịch vụ công (SIPAS) năm 2025. Đây là tín hiệu tích cực trong năm đầu tiên áp dụng đánh giá theo tiêu chí của mô hình 2 cấp. Hải Phòng đang phát huy “thế” và “lực” đó, với mục tiêu trở thành thành phố Cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái và đáng sống tầm cỡ khu vực Đông Nam Á, đi đầu xây dựng mô hình chủ nghĩa xã hội gắn với con người xã hội chủ nghĩa. Do đó, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hải Phòng ngoài việc đáp ứng những yêu cầu chung về vị trí việc làm, chức năng, nhiệm vụ theo yêu cầu chung của Trung ương còn phải hướng tới đạt được những tiêu chí đặc thù, vượt trội để phù hợp với yêu cầu phát triển của thành phố Hải Phòng giai đoạn hiện nay nên việc thiết kế khung chương trình bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã cũng phải xem xét và thể hiện được các yêu cầu đó.

Thứ tư, để đạt được những mục tiêu, yêu cầu nêu trên, nhóm nghiên cứu đã và đang cụ thể hóa qua từng hoạt động cụ thể. Hiện nay, nhóm đang tiến hành việc điều tra khảo sát phục vụ cho đánh giá thực trạng xây dựng khung chương trình trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã ở thành phố Hải Phòng.

Để bảo đảm tính khách quan, đại diện và khả thi của kết quả nghiên cứu, đề tài thực hiện thiết kế mẫu khảo sát theo hướng đa đối tượng, đa chiều, phù hợp với mục tiêu đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã thành phố Hải Phòng trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và chuyển đổi số hiện nay. Gắn với cơ sở mục tiêu và nội dung nghiên cứu, đề tài thiết kế 03 mẫu phiếu khảo sát dành cho 3 nhóm đối tượng, trong đó:

Nhóm 1: Phiếu dành cho cán bộ quản lý, các ban, sở, ngành có liên quan (như: Ban Tổ chức Thành ủy, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố; Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo) nhằm thu thập ý kiến đánh giá về công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã, mức độ phù hợp của khung chương trình hiện hành và định hướng xây dựng khung chương trình bồi dưỡng trong giai đoạn mới.

Nhóm 2: Phiếu dành cho học viên là cán bộ, công chức cấp xã, bao gồm cán bộ lãnh đạo, quản lý và công chức chuyên môn đang trực tiếp công tác tại xã, phường, đặc khu, nhằm đánh giá mức độ phù hợp, hiệu quả của các chương trình bồi dưỡng đã tham gia và xác định nhu cầu bồi dưỡng thực tế theo vị trí việc làm. Thành phố Hải Phòng hiện có 114 xã, phường, đặc khu. Nhóm đề tài đã tiến hành khảo sát tại 31 đơn vị gồm 16 xã, 14 phường và 01 đặc khu. Việc tổ chức khảo sát được thực hiện tại các đơn vị, bảo đảm tính đại diện cho toàn bộ các khu vực của Hải Phòng bao gồm nông thôn, đô thị và các địa bàn có tốc độ đô thị hóa cao, thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ.

Nhóm 3: Phiếu được thiết kế cho đối tượng là giảng viên giảng dạy tại các lớp bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã, bao gồm giảng viên, giảng viên kiêm nhiệm tại Trường Chính trị Tô Hiệu và các trung tâm chính trị cấp xã, nhằm thu thập ý kiến đánh giá về nội dung, phương pháp giảng dạy và các điều kiện bảo đảm chất lượng chương trình bồi dưỡng.

Ban chủ nhiệm đề tài đã thiết kế mỗi mẫu phiếu gồm 30 chỉ tiêu, bao quát các vấn đề về (1) Thực trạng nội dung chương trình bồi dưỡng; (2). Yêu cầu xây dựng chương trình bồi dưỡng; (3). Giải pháp thực hiện chương trình bồi dưỡng; (4). Đề xuất nội dung chuyên để bồi dưỡng cụ thể. (5). Phương pháp sử dụng bồi dưỡng đối với cán bộ, công chức cấp xã tại thành phố. Cùng với các câu hỏi “đóng” để thống kê, thu thập dữ liệu mang tính định lượng, mẫu phiếu của nhóm đề tài còn thiết kế các câu hỏi “mở” nhằm thu nhận tốt nhất các quan điểm cá nhân và các ý tưởng mới từ người tham gia khảo sát. Hiện nay, Ban Chủ nhiệm đề tài đang trong thời gian thu nhận phiếu, sau đó sẽ tiến hành xử lý phiếu nhằm phân tích, tổng hợp thông tin để rút ra các kết luận chính xác phục vụ việc nghiên cứu của đề tài.

Có thể khẳng định rằng, khó có thể xây dựng một “mẫu số chung” thống nhất về khung chương trình bồi dưỡng dành cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã áp dụng cho tất cả các tỉnh, thành phố trong toàn quốc. Điều này xuất phát từ thực tế mỗi đơn vị, địa phương đều có những đặc điểm riêng về điều kiện kinh tế - xã hội, về trình độ phát triển, yêu cầu quản lý nhà nước cũng như sự tác động của các yếu tố nội sinh và bối cảnh thực tiễn khác nhau. Những yếu tố đặc thù đó có ảnh hưởng trực tiếp đến yêu cầu, nội dung và phương thức tổ chức bồi dưỡng đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Tuy nhiên, trên cơ sở rà soát các quy định hiện hành và dự kiến triển khai nhiệm vụ bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã tại địa phương đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, Ban Chủ nhiệm đề tài đã thu được những kết quả bước đầu. Đây là cơ sở quan trọng góp phần xây dựng, hoàn thiện khung chương trình và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã tại Hải Phòng trong thời gian tới./.