ThS. Phạm Thị Liên
GVC Khoa Nhà nước và Pháp luật
Một nền kinh tế muốn phát triển nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào một nguồn lực hoặc một khu vực kinh tế riêng biệt. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh chiến lược quốc tế ngày càng gay gắt, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành những động lực trực tiếp của tăng trưởng, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam là phải huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong nước, đồng thời khai thác có hiệu quả nguồn lực quốc tế.
Trong bối cảnh đó, với sự nhạy bén trong tư duy và tầm nhìn chiến lược, Bộ Chính trị đã lần lượt ban hành các Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Mỗi nghị quyết tập trung giải quyết những vấn đề có tính đặc thù của một khu vực kinh tế nhưng điểm chung của các Nghị quyết này là nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đồng thời tăng cường liên kết, bổ trợ giữa các khu vực nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế.
Nghị quyết số 68-NQ/TW: Giải phóng nguồn lực và phát huy sức mạnh của kinh tế tư nhân
Một trong những giá trị nổi bật của Nghị quyết số 68-NQ/TW là tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức đối với kinh tế tư nhân, đặt khu vực kinh tế này trong mối quan hệ ngày càng chặt chẽ với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Điều đó cho thấy sự chuyển dịch từ cách tiếp cận thiên về quản lý, kiểm soát sang chú trọng kiến tạo môi trường phát triển và giải phóng nguồn lực.
Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề đặt ra đối với khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là mở rộng số lượng mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và năng lực của doanh nghiệp thuộc khu vực này. Một khu vực tư nhân mạnh cần được thể hiện ở khả năng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, năng lực quản trị hiện đại, trình độ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và năng lực tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị. Vì vậy, yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân cần được nhìn nhận đồng thời ở cả phương diện số lượng, chất lượng, năng suất và khả năng tạo giá trị.
Đối với Hải Phòng, năm 2025, toàn thành phố có 7.457 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tổng vốn điều lệ hơn 181,7 nghìn tỷ đồng, tăng 35,8% về số doanh nghiệp và tăng 1,45 lần về vốn so với năm trước. Đến hết năm 2025: có hơn 51.300 doanh nghiệp đang hoạt động, tổng vốn điều lệ khoảng 1,368 triệu tỷ đồng. Hai tháng đầu năm 2026: có 1.311 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tổng vốn điều lệ 9.491 tỷ đồng, tăng 48,47% về số doanh nghiệp và 90,21% về vốn so với cùng kỳ. Đến hết tháng 2/2026: có 52.225 doanh nghiệp đang hoạt động, tổng vốn điều lệ khoảng 1,384 triệu tỷ đồng[1]. Những con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp trên địa bàn đang có quy mô và sức phát triển đáng kể. Chính vì vậy, yêu cầu của Nghị quyết số 68-NQ/TW đối với Hải Phòng không chỉ là tiếp tục gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng doanh nghiệp, hình thành doanh nghiệp quy mô lớn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Để triển khai thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 26/7/2025, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 173/KH-UBND, trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 87.000 doanh nghiệp hoạt động, có ít nhất 3 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; tốc độ tăng trưởng bình quân của khu vực kinh tế tư nhân khoảng 14,5-15%/năm; đóng góp khoảng 43-45% GRDP; năng suất lao động tăng bình quân khoảng 9,5-10%/năm. Các chỉ tiêu này cho thấy định hướng phát triển kinh tế tư nhân của thành phố không chỉ được tiếp cận theo số lượng doanh nghiệp mà đã gắn với quy mô, năng suất, tăng trưởng, khả năng tham gia chuỗi giá trị và đóng góp vào GRDP.
Nghị quyết số 79-NQ/TW: Nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước
Nếu Nghị quyết số 68-NQ/TW tập trung giải phóng nguồn lực và sức sáng tạo của khu vực tư nhân thì Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt trọng tâm vào việc nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò của kinh tế nhà nước. Theo quan điểm của Đảng, tính “chủ đạo” phải được thể hiện bằng năng lực thực chất; theo đó: Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Nền tảng của kinh tế nhà nước được xác định bao gồm nhiều loại nguồn lực quốc gia chứ không chỉ doanh nghiệp nhà nước. Nguồn lực của kinh tế nhà nước bao gồm nhiều nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối như đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập… Vai trò “chủ đạo” của kinh tế nhà nước không chỉ đơn thuần thể hiện ở quy mô nguồn lực hoặc mức độ hiện diện của doanh nghiệp nhà nước, mà quan trọng hơn đó là năng lực thực hiện các chức năng chiến lược: góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô, nắm giữ và phát huy các nguồn lực chiến lược, thực hiện những nhiệm vụ mà Nhà nước cần giữ vai trò và tạo điều kiện để các khu vực kinh tế khác phát triển.
Đối với Hải Phòng, yêu cầu này được cụ thể hóa trong Kế hoạch hành động số 37-KH/TU ngày 12/3/2016 của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng nhằm thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Một trong những mục tiêu được xác định là nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò tiên phong, dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu; đồng thời đặt mục tiêu 100% doanh nghiệp nhà nước do UBND thành phố làm đại diện chủ sở hữu thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số. Những nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp đột phá được thành phố xác định bao gồm: Quản lý tài nguyên và đất đai; Hạ tầng giao thông: Kết nối đa phương thức; Đổi mới doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập… Tháng 5/2026, UBND thành phố có văn bản yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp triển khai các giải pháp tiết kiệm chi phí, ứng dụng công nghệ thông tin, cơ cấu lại vốn và tài sản, nâng cao hiệu quả quản lý, quản trị và năng lực cạnh tranh. Điều này cho thấy yêu cầu thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ở Hải Phòng đang được gắn với hiệu quả quản trị và sử dụng nguồn lực, thay vì chỉ tập trung vào việc duy trì sự hiện diện của khu vực nhà nước.
Nghị quyết số 10-NQ/TW: Từ “thu hút vốn” đến “thu hút giá trị”
Đối với khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia. Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận đối với FDI: Hiệu quả của thu hút đầu tư không chỉ được đánh giá qua số vốn đăng ký hoặc số lượng dự án, mà cần quan tâm đến chất lượng dự án, công nghệ và chuyển giao công nghệ, giá trị gia tăng, khả năng tham gia chuỗi cung ứng, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp trong nước và tác động đối với năng lực tự chủ chiến lược của nền kinh tế. Như vậy, vấn đề không chỉ là thu hút càng nhiều FDI càng tốt mà là thu hút và sử dụng FDI theo hướng tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt đối với Hải Phòng, nơi khu vực FDI gắn với công nghiệp chế biến, chế tạo, các khu công nghiệp, khu kinh tế và hoạt động xuất nhập khẩu.
Tính đến ngày 25/6/2026, thành phố thu hút 3,135 tỷ USD FDI, bằng 176,7% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó 2,859 tỷ USD, tương đương 92,4%, tập trung tại các khu công nghiệp và khu kinh tế, chủ yếu trong lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp chế biến, chế tạo bền vững. Lũy kế toàn thành phố có 1.853 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký khoảng 54 tỷ USD[2]. Ngày 07/8/2026, trong Hội nghị sơ kết thi đua 6 tháng đầu năm 2026 của 7 thành phố trực thuộc Trung ương, Hải Phòng vinh dự là thành phố dẫn đầu tốc độ tăng trưởng với GRDP đạt 11,33%. Điều này là niềm tự hào nhưng đồng thời cũng đặt ra những áp lực không nhỏ để giữ vững và duy trì lợi thế đó.
Những kết quả trên tạo cho Hải Phòng nền tảng thuận lợi để cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW. Tuy nhiên, quy mô FDI lớn không đồng nghĩa với mức độ lan tỏa công nghệ hoặc năng lực nội sinh cao. Vì vậy, vấn đề đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là phải quan tâm chất lượng của các mối liên kết: về mức độ FDI liên kết với doanh nghiệp trong nước; về sự tham gia của doanh nghiệp Hải Phòng trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; về chuyển giao công nghệ sạch…
Mỗi Nghị quyết được Bộ Chính trị ban hành có một ý nghĩa riêng đối với từng khu vực kinh tế nhưng không tồn tại một cách độc lập, riêng rẽ mà có mối quan hệ tương hỗ trong cùng một hệ sinh thái phát triển. Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không mang tính loại trừ. Việc phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không đồng nghĩa với việc Nhà nước hiện diện trong mọi lĩnh vực. Khi kinh tế nhà nước tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực chiến lược, thiết yếu và có tính nền tảng, khu vực kinh tế tư nhân có thể có thêm không gian để phát huy tính năng động, sáng tạo và khả năng đáp ứng nhanh với nhu cầu thị trường. Ngược lại, sự phát triển của kinh tế tư nhân không thay thế vai trò của kinh tế nhà nước. Hai khu vực có chức năng, lợi thế và phương thức hoạt động khác nhau. Nếu khu vực tư nhân có ưu thế về tính linh hoạt, khả năng phản ứng nhanh với thị trường và động lực đổi mới thì kinh tế nhà nước có điều kiện tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực dài hạn, chiến lược và thiết yếu. Vì vậy, thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW không phải là lựa chọn “nhà nước” hay “tư nhân” mà là xác lập cơ chế để các nguồn lực này cùng tạo ra giá trị và bổ trợ cho nhau.
Đối với khu vực FDI giai đoạn hiện nay cũng được nhìn nhận không đơn thuần là một nguồn vốn bên ngoài mà cần được kết nối với hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước thông qua chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường. Đối với Hải Phòng, nơi đã hình thành và có thế mạnh về hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, logistics và mạng lưới doanh nghiệp FDI tương đối lớn, yêu cầu này càng có ý nghĩa quan trọng. Phát triển FDI vì thế cần gắn với phát triển doanh nghiệp trong nước thay vì chỉ tập trung vào việc gia tăng quy mô vốn đầu tư; tập trung vào phát triển về “chất” thay vì chỉ quan tâm về “lượng” như thời gian trước.
Từ góc độ đó, có thể khái quát mối quan hệ giữa ba khu vực kinh tế trong ba Nghị quyết của Bộ Chính trị theo hướng: Kinh tế nhà nước tạo nền tảng và điều kiện chiến lược; Kinh tế tư nhân phát huy mạnh mẽ các nguồn lực xã hội và động lực đổi mới; Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài bổ sung nguồn lực, công nghệ và kết nối quốc tế và liên kết giữa các khu vực quyết định mức độ cộng hưởng và khả năng tạo giá trị của toàn bộ hệ thống. Đây chính là cơ sở để chuyển cách tiếp cận từ “ba khu vực kinh tế” đến “một hệ sinh thái phát triển”.
Thực tiễn phát triển của Hải Phòng cho thấy sự hiện diện đồng thời của nhiều nguồn lực trong cùng một không gian kinh tế. Sự phát triển của kinh tế Hải Phòng là kết quả tổng hợp của nhiều nguồn lực và nhiều khu vực: đầu tư công và hạ tầng; doanh nghiệp trong nước; doanh nghiệp tư nhân; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; cảng biển, logistics và dịch vụ và cùng năng lực điều hành, kiến tạo của chính quyền thành phố. Vì vậy, không nên quy kết kết quả tăng trưởng chung cho một khu vực kinh tế riêng lẻ nếu chưa có dữ liệu chứng minh đầy đủ mối quan hệ nhân quả. Từ việc nghiên cứu 03 Nghị quyết về kinh tế của Bộ Chính trị và thực tiễn của Hải Phòng, có thể xác định một số yêu cầu chủ yếu đối với thành phố trong giai đoạn hiện nay, đó là:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và thuận lợi. Đây là điều kiện nền tảng để phát huy đồng thời các nguồn lực của nền kinh tế. Các khu vực kinh tế cần được hoạt động trong môi trường cạnh tranh bình đẳng; khả năng tiếp cận các nguồn lực cần được bảo đảm; tiếp tục giảm chi phí tuân thủ; đồng thời nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh.
Thứ hai, nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân. Với hơn 51.300 doanh nghiệp đang hoạt động cuối năm 2025 và mục tiêu trên 87.000 doanh nghiệp vào năm 2030, yêu cầu đối với Hải Phòng không chỉ là mở rộng số lượng doanh nghiệp mà phải nâng cao chất lượng, năng suất, trình độ công nghệ, năng lực quản trị và khả năng tham gia chuỗi giá trị.
Thứ ba, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực của kinh tế nhà nước. Cần tiếp tục cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị, sử dụng hiệu quả vốn và tài sản nhà nước, tăng năng lực cạnh tranh và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược. Vai trò của kinh tế nhà nước cần ngày càng được thể hiện bằng hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực dẫn dắt, thay vì chỉ bằng quy mô.
Thứ tư, chuyển mạnh từ thu hút FDI theo số lượng sang thu hút và sử dụng FDI theo chất lượng. Với quy mô FDI hiện có khoảng 54 tỷ USD và 1.853 dự án còn hiệu lực, Hải Phòng có nền tảng đáng kể để chuyển sang giai đoạn chú trọng hơn đến chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa của FDI. Trọng tâm cần hướng tới là công nghệ, chuyển giao công nghệ, liên kết với doanh nghiệp trong nước, đào tạo nhân lực, giá trị gia tăng và đóng góp vào năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực phù hợp với cơ cấu kinh tế và yêu cầu phát triển mới. Hải Phòng đang phát triển mạnh công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, cảng biển và các ngành công nghệ cao. Trong 6 tháng đầu năm 2026, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 15,25%. Vì vậy, yêu cầu phát triển nhân lực kỹ thuật, nhân lực số, nhân lực quản trị và nhân lực công nghệ cao ngày càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là điều kiện để thành phố tiếp nhận đầu tư mà còn là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng làm chủ công nghệ và gia tăng giá trị trong nền kinh tế địa phương.
Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài cho thấy sự tiếp tục hoàn thiện tư duy của Đảng về huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực cho phát triển đất nước. Mặc dù mỗi nghị quyết tập trung vào một khu vực kinh tế với những yêu cầu và giải pháp đặc thù, nhưng khi đặt trong một chỉnh thể, ba nghị quyết thể hiện sự thống nhất về mục tiêu: phát huy đầy đủ tiềm năng, lợi thế của từng khu vực, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đồng thời tăng cường liên kết và bổ trợ giữa các khu vực để tạo sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế. Đối với Hải Phòng, việc chuyển hóa các Nghị quyết này thành các cơ chế, chính sách và kết quả phát triển cụ thể sẽ là yếu tố quan trọng để thành phố phát huy tốt hơn vị trí, tiềm năng và lợi thế, tạo động lực tăng trưởng mới và đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước./.
[1] Số liệu trích trong bài viết: Tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển bền vững”, trang web Haiphong.gov.vn ngày 11/3/2026.
[2] Số liệu trích dẫn theo Thống kê thành phố Hải Phòng, “Thông cáo báo chí tình hình Kinh tế - Xã hội tháng 6, 6 tháng đầu năm 2026 thành phố Hải Phòng”, đăng ngày 06/7/2026.