Lê Anh Đào[1]

1. Đặt vấn đề

Trải qua 96 năm xây dựng và trưởng thành, các thế hệ phụ nữ Hải Phòng luôn phát huy phẩm chất “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”, tích cực đóng góp vào sự nghiệp gìn giữ di sản, phát triển kinh tế và xây dựng nếp sống văn minh đô thị. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam đã đặt ra yêu cầu mới về việc khơi dậy tối đa nguồn lực con người để chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sức mạnh phát triển kinh tế - xã hội. 

Là đô thị Cảng cửa ngõ giàu tiềm năng, nơi hội tụ không gian văn hóa biển đảo, hệ thống di sản lịch sử - tâm linh cùng nền ẩm thực đặc sắc, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá về du lịch bền vững. Thực tiễn cho thấy, phụ nữ Hải Phòng luôn khẳng định vị thế chủ thể đa năng: vừa thực hành, trao truyền các giá trị văn hóa phi vật thể, vừa trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng du lịch qua ẩm thực, làng nghề, phát triển sản phẩm OCOP và bảo vệ cảnh quan môi trường. Tuy nhiên, để tiềm năng của phụ nữ được phát huy đồng bộ và tạo ra chuỗi giá trị liên kết bền vững, cần có cái nhìn toàn diện từ cơ chế, chính sách đến các mô hình thực tiễn. Phát huy vai trò của phụ nữ không chỉ góp phần nâng cao vị thế của phụ nữ trong đời sống xã hội, mà còn là giải pháp quan trọng để chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành năng lực cạnh tranh, tạo động lực phát triển du lịch bền vững và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới.

2. Vai trò của phụ nữ trong gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa và phát triển du lịch hiện nay

Phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ, trao truyền và sáng tạo các giá trị văn hóa, đồng thời góp phần chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành giá trị kinh tế thông qua phát triển du lịch. Vai trò đó được thể hiện trên ba phương diện chủ yếu:

Phụ nữ là chủ thể gìn giữ, thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa. Thông qua đời sống gia đình và sinh hoạt cộng đồng, phụ nữ là người trực tiếp duy trì các phong tục tập quán, bí quyết nghề thủ công, nghệ thuật dân gian và văn hóa ẩm thực truyền thống. Không dừng lại ở việc bảo tồn các giá trị vật thể và phi vật thể, người phụ nữ còn đảm nhận sứ mệnh giáo dục thế hệ trẻ về niềm tự hào cội nguồn, nếp sống văn minh và đạo lý tốt đẹp của dân tộc.  

Phụ nữ phường Hòa Bình gìn giữ nét đẹp di sản ca trù Đông Môn. (Ảnh: Phường Hòa Bình)

Phụ nữ là nhân tố chủ động chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sản phẩm, sinh kế du lịch. Với sự am hiểu văn hóa bản địa và khả năng sáng tạo, phụ nữ trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch cộng đồng, mô hình lưu trú (homestay), kinh doanh đặc sản và phát triển sản phẩm OCOP. Thông qua chuyển đổi số và tiếp thị đa kênh, phụ nữ ngày nay không chỉ bán sản phẩm đơn thuần mà còn “kể câu chuyện văn hóa”, giúp gia tăng giá trị gia tăng của sản phẩm và sức hấp dẫn cho điểm đến.

Phụ nữ là cầu nối thúc đẩy liên kết cộng đồng hướng tới du lịch bền vững. Thông qua mạng lưới của tổ chức Hội Liên hiệp Phụ nữ, các mô hình kinh tế tập thể như tổ hợp tác, hợp tác xã do phụ nữ quản lý đã thiết lập nên các chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ hiệu quả. Đồng thời, sự tham gia tích cực của phụ nữ trong phong trào bảo vệ môi trường, phân loại rác thải, xây dựng nếp sống văn hóa đã tạo dựng không gian du lịch xanh, thân thiện và trách nhiệm với di sản.

        3. Những đóng góp của phụ nữ Hải Phòng trong liên kết bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch bền vững thời gian qua

      Trong quá trình phát triển của thành phố Hải Phòng, phụ nữ ngày càng khẳng định vai trò không chỉ là người gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa mà còn là chủ thể tham gia khai thác, sáng tạo và chuyển hóa những giá trị ấy thành sản phẩm du lịch. Đóng góp này thể hiện trên các phương diện sau:

 Thứ nhất, gìn giữ và phát huy giá trị di sản, văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch. Phụ nữ Hải Phòng đóng vai trò nòng cốt trong việc gìn giữ phong tục, lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian và nếp sống văn hóa đặc trưng của miền biển. Điển hình như tại phường Hòa Bình, phụ nữ là hạt nhân tích cực trong việc gìn giữ và thực hành di sản Ca trù Đông Môn, đưa nghệ thuật truyền thống này tiếp cận gần hơn với công chúng và du khách. Tại các không gian văn hóa - sinh thái trọng điểm như Quần đảo Cát Bà, Đồ Sơn, Đình Hàng Kênh hay các làng nghề truyền thống, phụ nữ luôn là lực lượng đi đầu gìn giữ cảnh quan, bảo vệ tính nguyên vẹn của di tích và tham gia thuyết minh, giới thiệu lịch sử địa phương.

Bên cạnh đó, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố đã lồng ghép hiệu quả phong trào “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an” với việc xây dựng các tuyến đường hoa, khu dân cư kiểu mẫu và giữ gìn vệ sinh tại các điểm đến du lịch. Cuộc thi trực tuyến “Phụ nữ Hải Phòng - Tự hào miền di sản”do Hội phát động đã khơi dậy niềm tự hào, nâng cao nhận thức cộng đồng và lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh các danh lam, thắng cảnh của thành phố đến bạn bè trong nước và quốc tế. 

Thứ hai, phát triển văn hóa ẩm thực, sản phẩm OCOP và sinh kế du lịch. Một trong những dấu ấn rõ nét nhất của phụ nữ Hải Phòng là việc đưa giá trị văn hóa ẩm thực truyền thống trở thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh cao. Những món ăn mang đậm bản sắc đất Cảng như bánh đa cua, nem cua bể, bánh mì cay, chè dừa dầm... phần lớn do phụ nữ trực tiếp gìn giữ công thức chế biến, quản lý và kinh doanh. Sự phát triển của mô hình “Foodtour Hải Phòng” thời gian qua có đóng góp bền bỉ của hàng nghìn phụ nữ làm chủ cơ sở ẩm thực. 

Năm 2025, thành phố tổ chức các hoạt động tập huấn nâng cao chất lượng Foodtour với hơn 200 đại biểu tham gia, trong đó có các cá nhân, tổ chức kinh doanh ẩm thực, đặc sản và dịch vụ du lịch. Bên cạnh đó, thông qua phát triển sản phẩm OCOP, khởi nghiệp và kinh tế tập thể, phụ nữ có cơ hội đưa đặc sản, nông sản và sản phẩm thủ công truyền thống tiếp cận thị trường rộng hơn. Cũng trong năm 2025, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố đã hỗ trợ nâng cao năng lực cho 1.250 phụ nữ là chủ doanh nghiệp, cán bộ quản lý hợp tác xã và chủ hộ sản xuất, kinh doanh. Những kết quả này cho thấy phụ nữ không chỉ tham gia bảo tồn văn hóa mà còn góp phần tạo ra giá trị kinh tế từ văn hóa, mở rộng sinh kế và tăng cường sự gắn kết giữa sản xuất địa phương với hoạt động du lịch.     

Quang cảnh tại buổi tổng kết cuộc thi trực tuyến “Phụ nữ Hải Phòng - Tự hào miền di sản”

 Song song đó, phong trào phụ nữ khởi nghiệp và phát triển kinh tế tập thể gắn với chương trình OCOP đạt nhiều kết quả tích cực. Năm 2025, Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố đã hỗ trợ nâng cao năng lực cho 1.250 phụ nữ là chủ doanh nghiệp, quản lý hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể; duy trì hoạt động hiệu quả của 25 hợp tác xã (như HTX May mặc An Lão).  Nhiều sản phẩm OCOP tiêu biểu do phụ nữ làm chủ đã được đưa vào phục vụ du khách và quảng bá tại các không gian văn hóa như Đình Hàng Kênh, góp phần gia tăng giá trị kinh tế cho nông sản và nghề truyền thống địa phương. Tháng 5 năm 2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Việt Khê đã tham gia chương trình xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP và nông sản Hải Phòng tại siêu thị Co.opmart Hải Phòng, giới thiệu sản phẩm rượu OCOP của hộ kinh doanh Nguyễn Văn Tới. Mô hình này cho thấy vai trò của tổ chức Hội trong hỗ trợ quảng bá và mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm địa phương. Đây là nền tảng để mở rộng liên kết giữa phụ nữ làm kinh tế với các chuỗi cung ứng sản phẩm và dịch vụ du lịch. 

Thứ ba, tiên phong chuyển đổi số và thúc đẩy liên kết cộng đồng. Phụ nữ Hải Phòng đã chủ động ứng dụng công nghệ số vào quảng bá và kinh doanh dịch vụ du lịch. Tại các địa bàn du lịch sôi động như quận Lê Chân, các hộ kinh doanh do phụ nữ làm chủ đã tích cực tham gia hệ thống bản đồ số Foodtour, thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và xây dựng nội dung tiếp thị trên mạng xã hội gắn với câu chuyện văn hóa bản địa. Thực tiễn triển khai Foodtour tại phường Lê Chân năm 2025 cho thấy chính quyền địa phương đã vận động các hộ kinh doanh tham gia hệ thống dữ liệu Foodtour, tập huấn quy tắc ứng xử văn minh du lịch và hướng dẫn quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội. Đây là những điều kiện thuận lợi để các hộ kinh doanh, trong đó có các cơ sở do phụ nữ quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và tiếp cận du khách hiệu quả hơn.

 Bên cạnh những kết quả tích cực, sự tham gia của phụ nữ vào chuỗi giá trị du lịch - văn hóa tại Hải Phòng vẫn đối mặt với một số khó khăn, rào cản:

Tính liên kết chuỗi còn rời rạc: Hoạt động khai thác văn hóa phục vụ du lịch của phụ nữ còn mang tính tự phát, manh mún ở quy mô hộ gia đình; chưa hình thành được các chuỗi cung ứng liên hoàn kết nối chặt chẽ giữa: bảo tồn di sản - sáng tạo sản phẩm trải nghiệm - doanh nghiệp lữ hành đưa khách - tiêu thụ sản phẩm OCOP. 

Hạn chế về năng lực quản trị và kỹ năng số: Phần lớn lao động nữ trong lĩnh vực du lịch cộng đồng, làng nghề và ẩm thực chưa được đào tạo bài bản về ngoại ngữ, kỹ năng thuyết minh di sản, quản trị thương hiệu và ứng dụng công nghệ số chuyên sâu. 

Cơ chế điều phối và tiếp cận nguồn lực: Khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi quy mô vừa và lớn, cũng như cơ chế phối hợp ba bên (Chính quyền - Doanh nghiệp lữ hành - Hội Phụ nữ) tại nhiều địa phương còn thiếu đồng bộ, dẫn đến việc nhiều mô hình tiềm năng chưa thể nhân rộng. 

 3. Giải pháp phát huy vai trò chủ thể của phụ nữ Hải Phòng trong gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa và phát triển du lịch bền vững

Quán triệt quan điểm của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch, thành phố Hải Phòng cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp nhằm khơi dậy và phát huy tối đa vai trò chủ thể của phụ nữ theo hướng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế, nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực.

Một là, nâng cao nhận thức, tri thức văn hóa và kỹ năng thực hành di sản, thuyết minh du lịch cho phụ nữ.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, bồi đắp niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa biển đảo và bản sắc văn hoá của thành phố Cảng trong các tầng lớp phụ nữ. Cần chuyển từ tiếp cận tuyên truyền thụ động sang đào tạo thực chất: phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch mở các lớp tập huấn kỹ năng kể chuyện di sản, nghệ thuật ứng xử văn minh du lịch, kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ cơ bản cho phụ nữ tại các làng nghề truyền thống, các khu di tích lịch sử và không gian di sản cộng đồng. Động viên các nghệ nhân nữ truyền dạy nghệ thuật dân gian (như Ca trù, Hát đúm...), bí quyết ẩm thực bản địa cho thế hệ trẻ, bảo đảm tính nguyên bản và chân thực của di sản trong quá trình thương mại hóa du lịch.

Hai là, hỗ trợ phụ nữ chuyển hóa giá trị văn hóa thành sản phẩm và sinh kế du lịch.

Tập trung nguồn lực hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo, nâng tầm các sản phẩm thế mạnh của địa phương. Từng bước chuẩn hóa và bảo hộ thương hiệu cho các sản phẩm ẩm thực đặc trưng của Hải Phòng (bánh đa cua, bánh mì cay, chả chìa, các loại hải sản chế biến...) thông qua việc áp dụng quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm nghiêm ngặt và bao bì thân thiện môi trường. Đẩy mạnh phát triển các sản phẩm OCOP từ 3 sao đến 5 sao do phụ nữ làm chủ, gắn việc tiêu thụ nông sản, thủ công mỹ nghệ với các trạm dừng chân, tour du lịch sinh thái và không gian văn hóa cộng đồng.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao sức cạnh tranh của phụ nữ. 

Xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng số cho phụ nữ kinh doanh du lịch và ẩm thực: từ việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá câu chuyện văn hóa, ứng dụng bản đồ số du lịch (Foodtour map), sàn thương mại điện tử đến thanh toán không dùng tiền mặt. Khuyến khích phụ nữ trẻ ứng dụng các công nghệ mới (như AI, sáng tạo nội dung số ngắn) để quảng bá các điểm đến di sản, tạo sự tương tác sinh động và thu hút đối tượng du khách trẻ tuổi, khách quốc tế đến với Hải Phòng

Bốn là, phát huy vai trò kết nối của Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp.

Tăng cường phối hợp với chính quyền, doanh nghiệp và các ngành liên quan trong hỗ trợ vốn, đào tạo, hoàn thiện sản phẩm và kết nối thị trường. Cơ quan quản lý nhà nước: Giữ vai trò kiến tạo hành lang pháp lý, quy hoạch các tuyến điểm du lịch cộng đồng, bố trí không gian trưng bày sản phẩm văn hóa do phụ nữ làm chủ. Doanh nghiệp lữ hành, dịch vụ: Đưa các cơ sở ẩm thực, điểm thực hành di sản, hợp tác xã của phụ nữ vào chương trình tour tuyến chính thức của thành phố; đặt hàng sản phẩm quà tặng du lịch đạt chuẩn OCOP. Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Giữ vai trò điều phối, đại diện quyền lợi, kết nối các nguồn vốn tín dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ đào tạo quản trị và xây dựng các tổ hợp tác/hợp tác xã kiểu mới. Cộng đồng và phụ nữ địa phương: Là chủ thể trực tiếp thực hành văn hóa, cung cấp dịch vụ thân thiện, giữ gìn uy tín điểm đến.

Năm là, gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, bình đẳng giới và lợi ích cộng đồng.

Vận động phụ nữ tham gia giữ gìn cảnh quan, bảo đảm an toàn thực phẩm, xây dựng môi trường du lịch xanh, văn minh; đồng thời tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận nguồn lực, tham gia thực chất vào quá trình ra quyết định và được thụ hưởng công bằng thành quả phát triển. Có thể vận dụng các hoạt động xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch, 3 an” của Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố vào việc xây dựng khu dân cư, điểm du lịch và không gian dịch vụ thân thiện với du khách. 

4. Kết luận

Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững là giải pháp chiến lược để Hải Phòng hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, xanh và giàu bản sắc. Trong hành trình đó, phụ nữ đất Cảng không chỉ là người giữ gìn cốt cách tinh thần của quê hương, mà thực sự là nguồn lực nội sinh, là mắt xích kiến tạo giá trị kinh tế và kết nối cộng đồng. Khi được trao quyền, trang bị tri thức và đặt trong một hệ sinh thái liên kết đồng bộ, phụ nữ Hải Phòng sẽ phát huy mạnh mẽ năng lực sáng tạo, góp phần đưa du lịch thành phố cất cánh và lan tỏa các giá trị văn hóa độc đáo ra cả nước và thế giới, qua đó góp phần xây dựng thành phố năng động, văn minh và giàu bản sắc./.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

 2. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. 

3. Cổng Thông tin điện tử thành phố Hải Phòng (2026), Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp và trưng bày sản phẩm tiêu biểu do phụ nữ sản xuất, ngày 17/5/2026.

 4. Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hải Phòng, Nghiên cứu mô hình du lịch cộng đồng gắn bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và tiêu thụ sản phẩm OCOP trên địa bàn thành phố.

5. Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố (2025), Báo cáo kết quả công tác Hội năm 2025 và nhiệm vụ trọng tâm năm 2026.

6. Cổng Thông tin điện tử xã Việt Khê, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Việt Khê tham gia kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP, nông sản Hải Phòng, ngày 27/5/2026.