Th.S Vũ Thị Xuân – Khoa Lý luận cơ sở

Trong bối cảnh xây dựng chính quyền số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năng lực số đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với đội ngũ cán bộ cấp cơ sở. Đây không chỉ là kỹ năng công nghệ mà còn là năng lực quản trị hiện đại, quyết định trực tiếp hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền và chất lượng phục vụ nhân dân. Đối với Hải Phòng, yêu cầu này càng rõ nét. Thành phố đang hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo. Trong quá trình đó, yêu cầu về quản lý đô thị, quản lý dân cư, phát triển kinh tế số và cung cấp dịch vụ công hiện đại ngày càng cao. Thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 kinh tế số đóng góp trên 35% GRDP, phấn đấu nằm trong nhóm ba địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số và xây dựng thành công đô thị thông minh, chính quyền số hiện đại.

Những mục tiêu đó cho thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ. Nó đã trở thành một phần trong hoạt động quản lý, điều hành và phát triển của thành phố. Và ở cấp cơ sở, cán bộ chính là những người trực tiếp đưa những chủ trương đó vào công việc hằng ngày.

1. Những vấn đề đặt ra trong quá trình nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở ở Hải Phòng

Thực tiễn triển khai chuyển đổi số tại Hải Phòng cho thấy đội ngũ cán bộ cấp cơ sở đã từng bước thích ứng với môi trường làm việc số và có những chuyển biến tích cực trong ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý, điều hành. Theo Báo cáo về phong trào “Bình dân học vụ số”, “Ngày hội toàn dân học tập số” và “Ngày chuyển đổi số quốc gia”[1] tại Hải Phòng cho thấy thành phố đang triển khai mạnh mẽ các hoạt động nâng cao kỹ năng số cho cán bộ và người dân nhằm phục vụ quá trình xây dựng chính quyền số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. 100% sở, ban, ngành và các xã, phường, đặc khu đã triển khai đồng bộ các hoạt động chuyển đổi số, tập trung phổ cập kiến thức và kỹ năng số cho cộng đồng với tinh thần “toàn dân, toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau”. Một trong những kết quả nổi bật là Hải Phòng đã tổ chức tập huấn chuyển đổi số cho hơn 21.000 cán bộ, công chức, viên chức và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng thông qua nền tảng học trực tuyến MOOCs. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng số, ứng dụng công nghệ thông tin, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cơ quan hành chính công và triển khai kế hoạch chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, thành phố còn triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, Smart Hải Phòng và các tiện ích số khác. Sở Khoa học và Công nghệ đã xây dựng hệ thống học liệu số ngắn gọn, dễ hiểu về kỹ năng số cơ bản, dịch vụ số thiết yếu, tương tác trên môi trường số và ứng dụng AI trong đời sống. Điều này góp phần hình thành đội ngũ cán bộ có tư duy số, năng lực số và khả năng lan tỏa kỹ năng số đến cộng đồng dân cư. Nhiều mô hình hay đã được triển khai hiệu quả tại cơ sở như “Tổ công nghệ số cộng đồng”, “Gia đình số”, “Chợ số”, “Tổ dân phố số”, “Kiot hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến” hay mô hình “Một công dân – Một danh tính số”. Các mô hình này giúp người dân tiếp cận công nghệ số thuận lợi hơn, đồng thời khẳng định vai trò trực tiếp của cán bộ cơ sở trong hướng dẫn, hỗ trợ và thúc đẩy chuyển đổi số tại cộng đồng.

 Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, năng lực số của đội ngũ cán bộ cơ sở vẫn còn nhiều hạn chế:

Hạn chế về năng lực và tư duy số

Mặc dù đã có nhiều chuyển biến tích cực, song năng lực số của đội ngũ cán bộ cơ sở vẫn chưa thật sự đồng đều. Ở một số địa phương, cán bộ mới chủ yếu sử dụng phần mềm để phục vụ công việc hành chính thông thường mà chưa hình thành tư duy quản trị dựa trên dữ liệu số.

Khả năng khai thác, phân tích và sử dụng dữ liệu phục vụ điều hành còn hạn chế; kỹ năng ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một bộ phận cán bộ còn tâm lý e ngại thay đổi, chưa chủ động thích ứng với phương thức làm việc mới trên môi trường số. Trong khi đó, yêu cầu công việc trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp ngày càng lớn, đòi hỏi cán bộ cơ sở phải xử lý đồng thời nhiều nhiệm vụ chuyên môn trên các nền tảng điện tử khác nhau. Điều này tạo áp lực không nhỏ đối với đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Hạn chế về hạ tầng số và môi trường làm việc số

Ngoài yếu tố con người, hạ tầng số và môi trường làm việc số tại một số địa phương vẫn chưa đồng bộ. Trang thiết bị công nghệ thông tin ở một số cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu xử lý công việc trên môi trường điện tử; tốc độ kết nối và khả năng liên thông dữ liệu còn hạn chế. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị chưa thật sự thông suốt, ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Điều này cho thấy nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cơ sở cần được thực hiện đồng bộ với quá trình hoàn thiện hạ tầng số và xây dựng môi trường làm việc số hiện đại. 

Hạn chế trong công tác đào tạo, bồi dưỡng

Công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số ở một số nơi vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu các nội dung gắn với tình huống thực tiễn tại cơ sở. Một số chương trình đào tạo chưa phân loại theo nhóm đối tượng, dẫn đến hiệu quả tiếp thu chưa cao. Việc cập nhật kiến thức công nghệ mới chưa thường xuyên; kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu số của nhiều cán bộ còn hạn chế. Trong điều kiện khối lượng công việc ngày càng lớn, nhiều cán bộ chưa có điều kiện dành thời gian cho việc tự học và nâng cao trình độ công nghệ.

2. Một số giải pháp nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở ở Hải Phòng hiện nay

  Một là, Nâng cao nhận thức về vai trò của năng lực số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, năng lực số đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Các cấp ủy, chính quyền cần xác định đây không chỉ là kỹ năng hỗ trợ công việc mà còn là năng lực cốt lõi quyết định chất lượng quản trị và hiệu quả phục vụ nhân dân. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy “ứng dụng công nghệ để hỗ trợ công việc” sang “làm việc trên môi trường số là phương thức quản trị chủ yếu”. Đồng thời, việc nâng cao năng lực số phải được gắn chặt với công tác đánh giá, xếp loại cán bộ, cải cách hành chính và chất lượng thực thi công vụ nhằm tạo sự chuyển biến đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị.

 Hai là, Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số

Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ là giải pháp mang tính then chốt trong quá trình xây dựng chính quyền số. Nội dung đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng thiết thực như xử lý hồ sơ điện tử, sử dụng nền tảng quản trị số, khai thác dữ liệu số, bảo đảm an toàn thông tin và hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Bên cạnh đó, cần đổi mới phương thức đào tạo theo hướng tăng cường thực hành, gắn với các tình huống thực tế tại cơ sở để cán bộ có thể áp dụng ngay vào công việc. Hải Phòng cần tiếp tục khai thác hiệu quả các nền tảng đào tạo số hiện có như Cổng đào tạo AI cho cộng đồng và Hệ thống phát triển kỹ năng số thành phố, đồng thời tổ chức bồi dưỡng thường xuyên, liên tục nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình chuyển đổi số.

 Ba là, Phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng

Thực tiễn triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” cho thấy Tổ công nghệ số cộng đồng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lan tỏa kỹ năng số và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ. Đây là lực lượng gần dân, sát dân, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số trong đời sống hằng ngày. Do đó, cần tiếp tục duy trì hoạt động thường xuyên của các tổ, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho các thành viên và đẩy mạnh công tác tuyên truyền về chuyển đổi số tại cơ sở. Việc phát huy hiệu quả hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng không chỉ góp phần nâng cao nhận thức số trong nhân dân mà còn hỗ trợ đắc lực cho chính quyền địa phương trong quá trình xây dựng xã hội số và công dân số.

 Bốn là, Hoàn thiện hạ tầng số và môi trường làm việc số

Hạ tầng số đồng bộ là điều kiện quan trọng để phát huy hiệu quả năng lực số của đội ngũ cán bộ trong thực tiễn công tác. Thành phố cần tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin tại cấp cơ sở, bảo đảm trang thiết bị, đường truyền và các nền tảng số phục vụ công việc được vận hành ổn định, thông suốt. Đồng thời, cần đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường kết nối liên thông giữa các cấp chính quyền và thúc đẩy số hóa dữ liệu quản lý nhà nước. Việc hoàn thiện Trung tâm điều hành thông minh cùng với xây dựng môi trường làm việc số hiện đại sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, giảm thời gian xử lý công việc và tạo điều kiện để cán bộ thích ứng tốt hơn với yêu cầu của nền hành chính số.

 Năm là, Gắn đánh giá cán bộ với hiệu quả chuyển đổi số

Để tạo động lực thúc đẩy cán bộ chủ động nâng cao năng lực số, cần đưa các tiêu chí liên quan đến chuyển đổi số vào công tác đánh giá, xếp loại hằng năm. Trong đó, cần chú trọng đánh giá hiệu quả xử lý công việc trên môi trường số, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, khả năng khai thác và sử dụng dữ liệu số, chất lượng phục vụ người dân cũng như tinh thần đổi mới sáng tạo trong ứng dụng công nghệ. Việc gắn kết quả chuyển đổi số với công tác thi đua, khen thưởng và đánh giá cán bộ sẽ góp phần hình thành ý thức tự học, tự nâng cao trình độ công nghệ, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.

 Sáu là, Xây dựng văn hóa học tập số trong đội ngũ cán bộ

Trong điều kiện khoa học – công nghệ phát triển nhanh chóng, kỹ năng số của cán bộ không thể chỉ dừng lại ở đào tạo ban đầu mà cần được cập nhật thường xuyên, liên tục. Vì vậy, cần xây dựng văn hóa học tập số trong đội ngũ cán bộ theo hướng chủ động tự học, thích ứng linh hoạt với công nghệ mới và không ngừng đổi mới phương pháp làm việc. Đồng thời, cần khuyến khích tinh thần chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ trong công tác, tạo môi trường học tập tích cực trong cơ quan, đơn vị. Việc hình thành văn hóa học tập số sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển chính quyền số và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn diện của thành phố Hải Phòng trong thời kỳ mới.