ThS. Phạm Thị Quyên
Khoa Nhà nước và pháp luật

Nghị quyết Đại hội Đại biểu phụ nữ thành phố Hải Phòng lần thứ nhất nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã khẳng định những đóng góp quan trọng của Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hải Phòng trong việc đại diện, bảo vệ và đảm bảo quyền lợi của phụ nữ - là lực lượng nòng cốt trong tham gia xây dựng Đảng, chính quyền ở cơ sở. Đứng trước yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương, vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở không chỉ là cầu nối giữa Nhà nước và nhân dân mà góp phần đổi mới cả hệ thống chính trị, phát triển đất nước. Vậy để phát huy tốt vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ, dưới góc độ khoa học, việc nghiên cứu, đánh giá vị trí, vai trò của Hội phụ nữ qua thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở tại thành phố Hải Phòng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ của trường Chính trị Tô Hiệu, Hải Phòng.

1. Vai trò, vị trí của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở là hành lang pháp lý để đảm bảo thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở số 10/2022/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2023 cùng với Luật số 97/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, luật Công đoàn, luật Thanh niên và luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở là hành lang pháp lý quan trọng nhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ Quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong đó Hội Liên hiệp phụ nữ là thành viên. Hội LHPN Việt Nam là tổ chức chính trị-xã hội, có chức năng đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của phụ nữ. Điều lệ Hội phụ nữ Việt Nam (sửa đổi, bổ sung) có quy định về trách nhiệm như sau: 

Thứ nhất: Thực hiện công tác tuyên truyền, giáo dục phụ nữ về chính trị, tư tưởng, lý tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức, lối sống; thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ hai: Thực hiện giám sát và phản biện xã hội: Tham mưu đề xuất, tham gia xây dựng, phản biện xã hội và giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước có liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ, gia đình, trẻ em và bình đẳng giới;

Thứ ba: Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam là cầu nối tổ chức các hội nghị đối thoại giữa chính quyền với nhân dân, thực hiện những quyền dân chủ ở cơ sở.

Từ những trách nhiệm trên cho thấy vai trò, vị trí của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam trong thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở như sau:

Một là, vai trò đại diện và bảo vệ: Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội - thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ và trẻ em trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Hai là, vai trò là cầu nối chính trị: Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tham gia xây dựng Đảng, tham gia quản lý nhà nước, giám sát và phản biện xã hội về bình đẳng giới. Hội Liên hiệp phụ nữ cơ sở nắm bắt nhu cầu, phát hiện vấn đề, tham mưu đề xuất với cấp ủy, chính quyền cấp xã và Hội Liên hiệp phụ nữ cấp trên để giải quyết những vấn đề cụ thể đặt ra đối với phụ nữ và cán bộ nữ ở địa phương.

Ba là, vai trò đoàn kết và vận động: Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam có vai trò tập hợp các tầng lớp phụ nữ ở địa phương thực hiện những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân trong thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở.

Như vậy vị trí, vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ ngày càng quan trọng, lực lượng hùng hậu, đại diện cho quyền, lợi ích chính đáng của người phụ nữ trong xã hội, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở là nền tảng vững chắc trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương vững mạnh.

2. Thực tiễn phát huy vai trò Hội Liên hiệp phụ nữ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở tại thành phố Hải Phòng trong thời gian qua.

2.1. Một số kết quả nổi bật trong công tác phát huy vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở tại thành phố Hải Phòng

Trong thực tiễn, việc triển khai thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở của Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hải Phòng thời gian qua đã ghi nhận một số kết quả nổi bật.

Thứ nhất: Phát huy tốt vai trò dân chủ đại diện trong công tác tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Biểu hiện tập trung của hình thức dân chủ đại diện trong Hội phụ nữ thể hiện qua công tác giới thiệu, tạo nguồn và hỗ trợ cán bộ nữ tham gia cơ quan đại biểu dân cử. Trong tuyên truyền và vận động cử tri: các cấp Hội tổ chức 510 cuộc tuyên truyền, 15 cuộc thi tìm hiểu về bầu cử cho trên 50.000 lượt cán bộ, hội viên; vận động 30.131 lượt cán bộ, hội viên tham gia Cuộc thi trực tuyến tìm hiểu bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp. Trong công tác bồi dưỡng năng lực nữ ứng cử viên: Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố phối hợp tổ chức 06 lớp tập huấn cho 300 nữ ứng cử viên lần đầu tham gia ứng cử cấp thành phố và cấp xã, đồng thời kết nối trực tuyến với 114 điểm cầu tại các xã, phường, đặc khu nhằm trang bị kỹ năng xây dựng chương trình hành động và tiếp xúc cử tri. Qua tập huấn, các nữ ứng cử viên lần đầu có thêm sự tự tin, kiến thức, kỹ năng cần thiết góp phần vào kết quả bầu cử của thành phố: Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội của thành phố: 6/19= 31,58%; tỷ lệ nữ đại biểu HĐND thành phố: 24/85= 28,24%; tỷ lệ nữ đại biểu HĐND cấp xã: 696/2.375= 30,15%.[1]

Thứ hai: Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hải Phòng đã tham gia rất tốt công tác giám sát, phản biện xã hội và góp ý xây dựng chính sách pháp luật ở địa phương. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hội đã triển khai ở các khía cạnh như: Đăng ký giám sát chuyên đề về công tác an toàn vệ sinh thực phẩm tại các trường tiểu học; chủ trì phản biện xã hội dự thảo chính sách liên quan đến phụ nữ và trẻ em. Trong góp ý xây dựng chính sách: các cấp Hội đã nghiên cứu, tham gia ý kiến vào 130 dự thảo kế hoạch, chương trình của cấp ủy, chính quyền. Các dự thảo trọng tâm bao gồm: Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 30/NQ-CP của Chính phủ về phát triển văn hóa... 

Thứ ba: Trong đổi mới phương thức và chuyển đổi số - ứng dụng công nghệ thông tin. Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố tổ chức 15 lớp tập huấn về ứng dụng phần mềm trí tuệ, công nghệ AI vào công tác Hội cho 600 cán bộ Hội phụ nữ cấp cơ sở. Nội dung tập huấn tập trung vào các chuyên đề: sử dụng Chat GPT vào lập kế hoạch công tác Hội, viết bài phát biểu, báo cáo, sử dụng google sheet, google form, phần mềm canva, sách điện tử, sách số, bản tin số,… Số hóa Bản tin Phụ nữ và Tiến bộ số 1/2026 trên trang fanpage của Hội LHPN thành phố nhằm giúp cán bộ, hội viên phụ nữ và nhân dân tiếp cận thuận lợi, dễ dàng. [2]

Thứ tư: Trong thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế, Hội đã thực hiện tốt và có nhiều kết quả rất đáng ghi nhận. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hội đã thực hiện an sinh xã hội, các cấp Hội đã quyên góp, vận động tặng 20.040 suất quà trị giá 8,237 tỷ đồng cho phụ nữ, trẻ em nghèo, gia đình chính sách, tân binh lên đường nhập ngũ, người dân khó khăn vùng biên giới biển, hải đảo,..Xây mới 10 nhà, sửa 08 nhà mái ấm tình thương, trong đó các cấp Hội hỗ trợ gần 500 triệu đồng. Thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với môi trường, phát triển cộng đồng: Có 114/114 cơ sở Hội đăng ký thực hiện 191 công trình, phần việc xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; duy trì 1.468 CLB "5 không, 3 sạch" (125.324 thành viên) và 967 nhóm cha mẹ "5 có, 3 sạch" (gần 20.000 thành viên).Thực hiện quyền về phát triển kinh tế: Quản lý tổng dư nợ vốn vay ưu đãi đạt 7.808 tỷ đồng cho 114.894 lượt hộ vay (dư nợ NHCSXH đạt 7.037 tỷ đồng với 2.311 Tổ tiết kiệm & vay vốn, tỷ lệ nợ quá hạn duy trì ở mức rất thấp 0,043%). Đăng ký hỗ trợ 750 hộ phụ nữ nghèo, cận nghèo thoát nghèo. Ban hành Kế hoạch số 113/KH-UBND về Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035", tổ chức trưng bày quảng bá gần 1.000 sản phẩm OCOP và khởi nghiệp tiêu biểu. [3]

Bên cạnh những kết quả trên, Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố trong thực hiện dân chủ ở cơ sở còn một số hạn chế, tồn tại:

Thứ nhất: Năng lực cán bộ cơ sở sau sáp nhập chưa đồng đều: Một bộ phận cán bộ Hội cấp xã mới được kiện toàn, sắp xếp sau sáp nhập đơn vị hành chính còn hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng nghiệp vụ pháp lý và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu hội viên.

Thứ hai: Khảo sát cơ sở và công tác báo cáo có lúc thiếu sâu sát: Do địa bàn quản lý sau sắp xếp rộng, khối lượng công việc lớn trong khi biên chế mỏng, nên việc nắm bắt dư luận xã hội tại một số địa bàn chưa đồng đều; chất lượng và tiến độ báo cáo của một số đơn vị cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu.

Thứ ba: Tác động từ quá trình tinh giản bộ máy: Hoạt động Hội tại một số địa phương bị gián đoạn hoặc xáo trộn nhất định do ảnh hưởng từ quá trình tinh giản biên chế, giải quyết chế độ cho cán bộ bán chuyên trách và thay đổi mô hình quản lý hành chính địa phương.

Từ những hạn chế, bất cập trên có thể đưa ra một số nguyên nhân như sau:

Nguyên nhân khách quan: Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng và sự biến động dân cư quá lớn cùng với quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã làm gia tăng quy mô địa bàn và đối tượng quản lý nhưng các điều kiện bảo đảm (ngân sách, cơ sở vật chất) ở cấp xã chưa kịp thời đáp ứng.

Nguyên nhân chủ quan: Kỹ năng phân tích chính sách, quy định pháp lý và năng lực ứng dụng công nghệ số của một bộ phận cán bộ Hội cơ sở chưa bắt kịp yêu cầu cải cách hành chính hiện đại. Phương thức tuyên truyền, vận động ở một số cơ sở Hội Phụ nữ còn mang tính truyền thống, chưa kết hợp linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật ở cấp xã chưa cập nhật thường xuyên về kỹ năng truyền thông hiện đại và kiến thức chuyên sâu về Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Mặt khác, tâm lý e ngại, thụ động, ngại đổi mới đối với những hội viên phụ nữ có tuổi, ở một số vùng thôn xã, đặc khu còn hạn chế về thiết bị, kết nối mạng. Việc tổ chức các buổi đối thoại chính sách ở một số địa phương đôi lúc còn mang tính hình thức, nội dung chưa đi sâu vào các vấn đề thiết thực, gần gũi hay quyền lợi đặc thù của phụ nữ. Công tác tổng hợp ý kiến, kiến nghị của hội viên trước hội nghị còn dàn trải, thiếu tính phản biện sắc bén.

3. Một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở tại thành phố Hải Phòng trong thời gian tới.

Nhằm phát huy hơn nữa vai trò của Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hải Phòng, đáp ứng yêu cầu đặt ra trong kỷ nguyên mới, cần tập trung một số giải pháp sau:

Thứ nhất: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao nhận thức về dân chủ cho hội viên.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao nhận thức về dân chủ ở cơ sở là phương thức hoạt động cơ bản của Hội góp phần phát huy vai trò quan trọng trong thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở. Để thực hiện tốt giải pháp này cần:

Một là: Đổi mới hình thức truyền thông pháp luật: Chuyển từ tuyên truyền chiều một chiều sang tương tác trực tiếp và trực tuyến. Lồng ghép nội dung Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở vào các buổi sinh hoạt chi hội, câu lạc bộ pháp luật, và các chiến dịch truyền thông trên nền tảng số.

Hai là: Ứng dụng công nghệ số trong công khai thông tin: Phối hợp với chính quyền địa phương hướng dẫn hội viên truy cập, sử dụng và các trang thông tin chính thống của thành phố để tiếp cận minh bạch các chính sách, quy hoạch, đề án phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. 

Ba là: Bồi dưỡng kiến thức pháp lý căn bản để hội viên phụ nữ hiểu rõ quyền được biết, quyền được bàn và trách nhiệm giám sát đối với các quyết định liên quan trực tiếp đến đời sống, dân sinh tại cơ sở.

Thứ hai: Phát huy hơn nữa việc thực hiện quyền làm chủ của phụ nữ thông qua một số cơ chế đặc thù.

Một số cơ chế đặc thù đối với phụ nữ như: đối thoại trực tiếp, tham gia ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật đối với từng đối tượng khác nhau. Cụ thể như: chủ động tham mưu với cấp ủy, chính quyền đồng cấp tổ chức các hội nghị đối thoại định kỳ giữa người đứng đầu chính quyền địa phương với các tầng lớp phụ nữ, tập trung vào những vấn đề dân sinh bức xúc như: giải phóng mặt bằng, an sinh xã hội, bình đẳng giới và môi trường... 

Mặt khác, để thu hút sự tham gia của các nhóm phụ nữ đặc thù: Mở rộng các kênh lấy ý kiến đóng góp của nữ công nhân tại các khu/cụm công nghiệp, nữ thương nhân tại các chợ truyền thống và nữ trí thức vào các bản thảo quy chế dân chủ ở cơ sở, bảo đảm tiếng nói của mọi tầng lớp phụ nữ đều được ghi nhận.

Thứ ba: Đổi mới và nâng cao chất lượng công tác giám sát, phản biện xã hội.

Một là, Chủ động xây dựng kế hoạch giám sát chuyên đề: Tập trung giám sát việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội, công tác quản lý tài chính - ngân sách của cấp xã việc thực hiện quy chế dân chủ trong thu hút các nguồn lực đóng góp của nhân dân, và việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến phụ nữ, trẻ em.

Hai là, Phát huy vai trò đại diện trong các tổ chức tự quản: Tăng cường tỷ lệ và nâng cao năng lực hoạt động của cán bộ Hội tham gia vào Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại xã, phường, đặc khu.

Ba là, Theo dõi sát sao việc xử lý kiến nghị: Không dừng lại ở việc đưa ra kiến nghị phản biện, Hội cần thiết lập quy trình theo dõi, đôn đốc các cơ quan có thẩm quyền giải trình, giải quyết và công khai kết quả xử lý phản biện cho hội viên được biết.

Thứ tư: Ứng dụng tốt công nghệ số trong tiếp nhận phản ánh và đồng hành cùng hội viên.

Thiết lập các hộp thư điện tử, đường dây nóng và các nhóm tương tác số an toàn để hội viên phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm dân chủ, quan liêu, nhũng nhiễu ở cơ sở.

Mặt khác, Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tư pháp, công an và chính quyền địa phương trong việc tư vấn pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ khi tham gia góp ý, phản biện hoặc tố giác vi phạm.

Thứ năm: Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ Hội nhằm phát huy việc thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở một cách hiệu quả đáp ứng yêu cầu chính quyền địa phương 02 cấp hiện nay.

 Việc chuẩn hóa kỹ năng dân chủ cho cán bộ cơ sở: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng công tác dân vận, kỹ năng giám sát, phản biện xã hội và kỹ năng xử lý tình huống phát sinh ở cơ sở cho 100% Chi hội trưởng và cán bộ Hội cấp xã. Đồng thời, chủ động phát hiện, bồi dưỡng các nhân tố phụ nữ ưu tú, tích cực tham gia các hoạt động dân chủ ở cơ sở để giới thiệu cho cấp ủy xem xét kết nạp Đảng, tạo nguồn cán bộ nữ chất lượng cho hệ thống chính trị.

Như vậy, việc thực hiện hiệu quả pháp luật về dân chủ ở cơ sở không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của phụ nữ mà còn là phương thức quan trọng nhất để củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống chính trị thành phố. Đây chính là tiền đề vững chắc để Hội Liên hiệp phụ nữ Hải Phòng khẳng định vị thế nòng cốt, đóng góp tích cực vào sự phát triển văn minh, hiện đại của thành phố trong kỷ nguyên mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Quốc hội (2022), Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (Luật số 10/2022/QH15).

2. Quốc hội (2025), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, luật Công đoàn, luật Thanh niên và luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (Luật số 97/2025/QH15).

2. Ban Thường vụ Hội LHPN thành phố Hải Phòng (2026), Báo cáo số 31/BC-BTV ngày 08/6/2026 về kết quả công tác Hội 6 tháng đầu năm, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026. 

3. Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hải Phòng (2025), Nghị quyết Đại hội đại biểu Phụ nữ thành phố Hải Phòng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030.