TS. Phạm Thị Bảo Thoa
Giảng viên chính, Khoa Lý luận cơ sở

Mở đầu

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với thanh niên. Theo Người, thanh niên không rường cột mà còn là người chủ tương lai của đất nước. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn dành thời gian để nghiên cứu, chỉ đạo việc phát triển thanh niên, xây dựng đội ngũ thanh niên có đạo đức cách mạnh, trí tuệ. Chính những tư tưởng sâu sắc đó của Người đã góp phần tạo nên một thế hệ thanh niên Việt Nam đầy nhiệt huyết, trí tuệ, là cánh tay đắc lực của Đảng, cùng Đảng, Nhân dân anh dũng, kiên cường, đánh bại mọi kẻ thù xâm lược, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ kiến thiết đất nước. Đất nước bước vào kỷ nguyên mới, thế hệ thanh niên Việt Nam càng cần phải khẳng định vai trò của mình đối với mục tiêu xây dựng đất nước tự lực, tự cường; thể hiện trách nhiệm của thế hệ đã được thụ hưởng trọn vẹn thành quả cách mạng Việt Nam - Hoà bình và Phát triển. Do đó, phát triển thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh vừa là nhiệm vụ, đồng thời cũng là giải pháp xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Nội dung

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển thanh niên   

Về vai trò, trách nhiệm của thanh niên đối với phát triển đất nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò, trách nhiệm của thanh niên đối với phát triển đất nước. Người đã dành nhiều thời gian và tâm sức để viết về vai trò của thanh niên.

Ngay sau khi tìm ra con đường giải phóng dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh, Nguyễn Ái Quốc lúc đó đã sớm quan tâm đến việc thức tỉnh thanh niên, giác ngộ thanh niên Việt Nam thấy được trọng trách của mình với non sông đất nước. Trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp (1925),  Nguyễn Ái Quốc lấy dẫn chứng tinh thần lao động, học hỏi từ thanh niên Trung Quốc, thanh niên Nga và chỉ ra thực tế đáng buồn của một số thanh niên An Nam. Theo Người, nếu thanh niên An Nam không thực sự có ý chí, không thực sự “hồi sinh” thì không thể thực hiện được cách mạng giải phóng dân tộc. Người viết: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh”[1].

Viết về Đội thanh niên xung phong, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thanh niên ta rất hăng hái. Ta biết họp lòng hăng hái đó lại và dìu dắt đúng đắn thì thanh niên sẽ thành một lực lượng rất mạnh mẽ.… Ở các nước bị đế quốc xâm lược, thanh niên là lực lượng xung phong chiến đấu để tranh lấy tự do và độc lập cho Tổ quốc mình. Ngay ở các nước đế quốc, thanh niên cũng là những người hăng hái nhất trong cuộc đấu tranh cho hoà bình và tự do”[2]. Có thể thấy, trong quan điểm của Hồ Chí Minh, thanh niên ở bất cứ quốc gia nào, dù là nước thuộc địa hay đế quốc đều có vai trò đặc biệt quan trọng, là lực lượng mạnh mẽ, hăng hái. Đối với Việt Nam, thanh niên là lực lượng có sức trẻ, lòng hăng hái, là bộ phận nòng cốt thực hiện trong kháng chiến cứu quốc. Trong Thư gửi các bạn thanh niên (1947) Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”[3]. Chính thanh niên sẽ là thế hệ tiếp nối ý chí, sức mạnh của cha ông để bảo vệ, dựng xây đất nước. Thanh niên là “cánh tay và đội hậu bị của Đảng”, đồng thời là thế hệ “tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già,.. là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai”[4] hay “phụ trách dìu dắt các cháu nhi đồng”[5].

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đặc biệt chăm lo đến sự nghiệp phát triển thanh niên. Phát triển thanh niên chính là việc giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện thanh niên, xây dựng một thế hệ thanh niên vừa có đức, vừa có tài.  Di chúc, tác phẩm bất hủ cuối cùng của cuộc đời, chỉ với hơn 1200 từ, nhưng Người cũng không quên dành sự quan tâm đến thanh niên, phát triển thanh niên: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”[6].

Về phát triển thanh niên

Sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với thanh niên không chỉ được thể hiện trong lý luận mà còn được thể hiện xuyên suốt hoạt động cách mạng của Người. Khi được Quốc tế Cộng sản giao nhiệm vụ hoạt động tại Trung Quốc, Nguyễn Ái Quốc đã liên hệ với nhóm thanh niên Việt Nam yêu nước, thành lập ra Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tại Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc đã mở lớp đào tạo cán bộ cách mạng đầu tiên mà học viên đều là thanh niên yêu nước. Từ đây, tờ báo cách mạng đầu tiên ra đời với tên gọi là Báo Thanh niên. Với các mục Xã luận, bình luận, phê bình,… Báo Thanh niên vạch trần chế độ thực dân và giới thiệu, tuyên truyền con đường cách mạng vô sản, đã thu hút được sự quan tâm của nhiều thanh niên, trí thức An Nam. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã thông qua báo chí để thu hút, tập hợp những thanh niên yêu nước, ủng hộ con đường cách mạng vô sản và rất coi trọng việc đào tạo những thanh niên này. Theo Người, đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người cách mạng. Do đó, trước hết người cách mạng nói chung, thanh niên nói riêng cần được giáo dục đạo đức, tư tưởng cách mạng. Tác phẩm Đường cách mệnh, nội dung đầu tiên Người đề cập là Tư cách một người cách mệnh. Tư cách một người cách mệnh không chỉ là những chỉ dẫn mà còn là tiêu chuẩn của cán bộ. Thanh niên cần được rèn luyện, định hướng để đối với bản thân, đối với người khác, đối với việc làm phải thể hiện được đạo đức cách mạng. Chỉ khi thấm nhuần đạo đức cách mạng, lý tưởng cách mạng, thanh niên mới trở thành lực lượng nòng cốt phấn đấu, hi sinh vì đất nước. Do đó, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp giảng bài cho các thế hệ thanh niên yêu nước và gửi thanh niên ưu tú đi đào tạo ở nhiều trường huấn luyện của Quốc tế Cộng Sản. Nhiều thanh niên ưu tú đó sau này đã trở thành những cán bộ lãnh đạo xuất sắc của Đảng như đồng chí Trần Phú, đồng chí Phạm Văn Đồng,…

Mùa xuân năm 1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Luôn xác định thanh niên là nòng cốt của lực lượng cách mạng, là thế hệ dẫn dắt nhi đồng, tiếp nối hoạt động cách mạng của “thanh niên già”, Người đã biến lý luận đó thành hành động cách mạng khi chỉ đạo trao quyền phụ trách Đội Nhi đồng cứu quốc cho Đoàn phụ trách và đổi tên Đoàn Thanh niên phản đế Đông Dương thành Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam. Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam đã hoạt động tích cực, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Đảng giao phó, góp phần vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc – Cách mạng Tháng Tám thành công. Một trong 13 bộ của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Chủ tịch Hồ Chí Minh công bố trong Tuyên cáo ngày 28/8/1945 có Bộ Thanh niên. Có thể thấy xuyên suốt hoạt động cách mạng, từ khi chuẩn bị điều kiện cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đến khi Cách mạng tháng Tám thành công, trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tin tưởng, giao cho thanh niên, tổ chức Đoàn Thanh niên những vị trí và nhiệm vụ quan trọng.

2. Phát triển thanh niên Hải Phòng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

          Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta luôn xác định phát triển thanh niên là công việc quan trọng của Đảng. Thanh niên là lực lượng xung phong, xung kích trên mọi mặt trận trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Việt Nam có Chiến lược phát triển thanh niên đầu tiên năm 2011[7]. Hiện nay, Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030[8] đang được triển khai và đã thu được nhiều kết quả tích cực. Theo đó, thanh niên được xác định là một bộ phận của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; Chiến lược phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2021 - 2030 và Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc, các chỉ số phát triển thanh niên toàn cầu và khu vực ASEAN. Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nguồn lực con người. Thanh niên phát huy vai trò là lực lượng xã hội to lớn, xung kích, sáng tạo, đi đầu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

          Sau sáp nhập, Hải Phòng là địa phương đứng thứ 3 cả nước về quy mô dân số với lực lượng thanh niên đông đảo. Thành phố có hơn 973.000 thanh niên, chiếm gần 21% dân số toàn thành phố, trong đó số Đoàn viên thanh niên có gần 155.400 đoàn viên tại 114 Đoàn xã, phường, đặc khu và 18 tổ chức đoàn trực thuộc[9]. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển thanh niên, triển khai Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030, thành phố Hải Phòng đã tích cực triển khai các hoạt động nhằm gia tăng số lượng, nâng cao đạo đức cách mạnh, tư tưởng, chính trị cho thanh niên.

          Thứ nhất, xác định vai trò quan trọng và trách nhiệm của thanh niên đối với sự phát triển của thành phố

          Đảng bộ và chính quyền các cấp thành phố Hải Phòng luôn nhất quán nhận thức và vận dụng sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên - người chủ tương lai của đất nước. Thành phố luôn đề cao vai trò của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng kế cận của Đảng, và là lực lượng không thể thiếu trong bộ máy hệ thống chính trị. Tại Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố lần thứ nhất đã đề ra các giải pháp, nhiệm vụ chủ yếu phát triển thành phố giai đoạn 2026 – 2031, trong đó chú trọng tăng cường kết nạp Đảng những đoàn viên, hội viên ưu tú trưởng thành trong học tập…, nâng cao tỷ lệ cán bộ trẻ[10].

          Các chương trình, kế hoạch phát triển thanh niên của thành phố luôn gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số như: Kế hoạch số 250/KH-UBND, ngày 27/10/2022 của Ủy ban nhân dân thành phố về hỗ trợ thanh niên Hải Phòng khởi nghiệp giai đoạn 2022 – 2030; phát huy vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số; thực hiện chính sách hỗ trợ thanh niên phát triển kinh tế; …

          Thứ hai, đào tạo, bồi dưỡng thanh niên thành phố

          Đào tạo, bồi dưỡng thanh niên là một trong những thành tựu nổi bật của thành phố Hải Phòng trong những năm gần đây. Thành phố không chỉ chú trọng đến công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị cho thanh niên mà còn đặc biệt coi việc nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề cho thanh niên.

Xác định giáo dục tư tưởng chính trị cho thế hệ trẻ là việc làm thường xuyên, cấp bách của cả hệ thống chính trị, Đoàn thanh niên thành phố Hải Phòng đã tổ chức các hoạt động chuyên đề tuyên truyền, giáo dục thanh niên học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh như “Tủ sách Bác Hồ với thanh niên”; tuyên dương “Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác”…; tổ chức sinh hoạt chính trị với chủ đề “Khát vọng cống hiến - Lẽ sống thanh niên”, định hướng tư tưởng, dư luận xã hội trong thanh niên;… Đối với cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, thành phố Hải Phòng là một trong những địa phương đầu tiên cả nước vinh danh tác phẩm của những tác giả nhỏ tuổi nhất, cuộc thi được lan toả đến với toàn thể học sinh, sinh viên trên địa bàn thành phố.

          Thực hiện đột phá chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt nguồn nhân lực chất lượng cao, bên cạnh các chính sách thu hút, đãi ngộ người tài, thành phố Hải Phòng đã triển khai các chính sách nâng cao chất lượng giáo dục, nâng cao trình độ chuyên môn, tay nghề cho thanh niên: Hải Phòng là một trong những địa phương đầu tiên trên cả nước thực hiện chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí cho học sinh các cấp trên toàn thành phố; chế độ khen thưởng đối với học sinh có thành tích cao trong học tập thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; … Hiện nay, Hải Phòng là địa phương thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về tỷ lệ lao động qua đào tạo. Đây là điểm sáng của thành phố, là điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Thanh niên là học viên, sinh viên tại các trường nghề, trường đại học, cao đẳng trên địa bàn thành phố được quan tâm, hướng nghiệp, để lựa chọn những ngành nghề phù hợp, bổ sung nhân lực đã qua đào tạo cho thành phố cũng như cả nước. Đến năm 2030, thành phố Hải Phòng đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên 55%. Đây cũng chính là chiến lược phát triển nguồn nhân lực nói chung, phát triển thanh niên thành phố nói riêng, thực hiện đúng theo chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc giáo dục, đào tạo thanh niên.

          Trong phát triển kinh tế - xã hội, thành phố Hải Phòng cũng tạo môi trường để thanh niên khẳng định vị trí, vai trò của mình. Thành phố đã tin tưởng, khuyến khích thanh niên tham gia khởi nghiệp, tham gia xây dựng nông thôn mới, tham gia đô thị thông minh, tham gia chuyển đổi số; tham gia các hoạt động tình nguyện, đảm bảo an sinh xã hội; tham gia các hoạt động giúp thanh niên tự tin hội nhập quốc tế,… Qua những hoạt động này, thanh niên được học hỏi, được rèn luyện và thể hiện vai trò, trách nhiệm đối với sự phát triển chung của thành phố.

          Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên vừa là hệ thống lý luận sâu sắc, đồng thời là những chỉ dẫn chi tiết, khoa học để thành phố Hải Phòng tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo trong phát triển thanh niên thành phố phát huy tinh thần “Thành phố anh hùng, xứ Đông văn hiến”, góp phần quan trọng vào xây dựng Hải Phòng sớm trở thành “Thành phố Văn Minh và Hạnh phúc”. /.