Phát triển kinh tế số tại thành phố Hải Phòng - động lực chiến lược cho sự bứt phá trong kỷ nguyên mới

Cập nhật: 12/03/2026 16:30

ThS. Phạm Văn Quỳnh, Phòng TC, HC, TT, TL
TS. Phạm Thị Bảo Thoa, Khoa Lý luận cơ sở

1. Đặt vấn đề

Trong kỷ nguyên Cách mạng Công nghiệp 4.0, kinh tế số đã trở thành xu thế không thể đảo ngược, định hình lại cấu trúc quyền lực kinh tế toàn cầu. Với Hải Phòng, đây không còn là khái niệm công nghệ thuần túy mà là “chìa khóa” để vượt qua các giới hạn vật lý của mô hình kinh tế truyền thống. Khác với kinh tế truyền thống dựa vào nhà máy, máy móc và nhân công (vốn bị giới hạn bởi quy mô), kinh tế số vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn, kết nối vạn vật và trí tuệ nhân tạo. Kinh tế số không chỉ có lợi thế về chi phí biên thấp mà còn tạo ra xu hướng chuyển dịch từ giá trị vật chất thuần túy sang các giá trị vô hình có hàm lượng trí tuệ cao, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững. Thành phố Hải Phòng sở hữu hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc, tuy nhiên hạ tầng cứng (cầu cảng, kho bãi) đang dần chạm ngưỡng giới hạn về diện tích và tài nguyên. Đây sẽ là trở lực lớn đối với sự phát triển cảng biển thành phố theo cả chiều rộng và chiều sâu. Do đó, số hóa quy trình Logistics, ứng dụng AI trong quản lý đô thị và sản xuất công nghiệp để tối ưu hóa nguồn lực giúp khắc phục hạn chế của các giới hạn vật lý, đồng thời là động lực chiến lược cho sự bứt phá trong kỷ nguyên mới. Xây dựng nền kinh tế số - nền kinh tế dựa trên dữ liệu và kết nối thông minh không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược trọng tâm của Hải Phòng giai đoạn 2025 - 2030 nhằm nâng cao sức cạnh tranh quốc tế và mở ra không gian tăng trưởng mới.

2. Những thành tựu phát triển kinh tế số tại thành phố Hải Phòng

Hải Phòng đã khẳng định vị thế dẫn đầu bằng việc triển khai quyết liệt các nhiệm vụ chiến lược, tạo lập hệ sinh thái số đồng bộ trên hai trụ cột chính là hạ tầng số và kinh tế số chuyên ngành.

Thứ nhất, về hạ tầng số

Thành phố đã tập trung nguồn lực để tạo lập “xương sống” cho nền kinh tế dữ liệu, xây dựng hạ tầng số đi trước một bước, chuyển từ tư duy quản lý vật lý sang quản trị trên môi trường điện toán: 100% văn bản hành chính được trao đổi điện tử; hệ thống quản lý văn bản liên thông từ cấp Thành phố đến cấp xã với tỷ lệ ký số đạt trên 90%. Đặc biệt, việc ứng dụng AI trong “Đại hội số” (nhiệm kỳ 2025 - 2030) là minh chứng cho sự đột phá trong tư duy quản trị. Triển khai thành công nền tảng điện toán đám mây và trục tích hợp chia sẻ dữ liệu, kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu quốc gia. Mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ hạ tầng cơ quan nhà nước sẽ vận hành trên nền tảng Cloud. Sóng 4G đã phủ kín 100% khu dân cư với hơn 2.700 trạm thu phát sóng thông tin di động mặt đất, đồng thời triển khai nhanh chóng 159 trạm 5G, tạo nền tảng băng thông rộng cho các ứng dụng internet vạn vật (IoT) và sản xuất thông minh. Khẳng định tầm nhìn dài hạn qua các dự án trọng điểm như khu đô thị Công nghệ (quy mô 13.000 tỷ đồng)[1] tập trung vào AI và bán dẫn, cùng đề án xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm quốc tế về nghiên cứu khoa học biển.

Thứ hai, chuyển đổi số ngành kinh tế

Chuyển đổi số ngành kinh tế chính là động lực tăng trưởng theo chiều sâu. Sự thâm nhập của công nghệ thông tin đã thay đổi phương thức sản xuất và dịch vụ, tạo ra những giá trị gia tăng đột phá, cụ thể: (i) Công nghiệp công nghệ cao đang là ngành sản xuất dựa trên nền tảng số trở thành “đầu tàu” tăng trưởng, tiêu biểu như: Sản xuất điện tử (tăng 17,12%), sản xuất xe có động cơ (tăng 28,94%). Đây là các lĩnh vực đóng góp trọng yếu vào GRDP thành phố. (ii) Dịch vụ logistics thông minh như cảng biển - lợi thế cốt lõi của Hải Phòng - đã chuyển mình mạnh mẽ thông qua hệ thống “Cảng điện tử”. Các quy trình giao nhận, thanh toán và quản lý kho bãi được số hóa hoàn toàn, giúp tối ưu hóa thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. (iii) Thương mại và nông nghiệp số: Hải Phòng đã hình thành hệ sinh thái thương mại điện tử sôi động, hỗ trợ doanh nghiệp hiện diện trên các sàn quốc tế (Amazon, Alibaba) và vận hành hiệu quả sàn nội địa (hoaphuong.gov.vn). Nông nghiệp chuyển dịch sang mô hình thông minh với việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc và nền tảng số trong thương mại nông sản.

Những thành tựu về hạ tầng và sự khởi sắc của các ngành kinh tế số không chỉ giúp Hải Phòng duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn tạo ra một “phương thức sản xuất mới”. Đó là nền tảng vững chắc để thành phố thoát khỏi rào cản về không gian vật lý, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế số dẫn đầu cả nước trong giai đoạn 2025 - 2030.

3. Một số điểm nghẽn và thách thức trong phát triển kinh tế số tại thành phố Hải Phòng

Dù đạt được những thành tựu nhất định, lộ trình phát triển kinh tế số chuyên sâu của Hải Phòng vẫn đang đối mặt với 3 “nút thắt” cốt lõi:

Thứ nhất, hạ tầng số chưa đồng bộ và thiếu tính đột phá. Việc đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin tại một số đơn vị còn rời rạc, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số toàn diện. Đặc biệt, hạ tầng viễn thông hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên nền tảng 4G; mạng 5G mới dừng lại ở mức thử nghiệm cục bộ, gây rào cản lớn cho việc triển khai các công nghệ trọng điểm như AI, IoT và các dịch vụ số tốc độ cao.

Thứ hai, thiếu nhân lực số. Thành phố đang thiếu hụt trầm trọng kỹ sư và chuyên gia lành nghề trong các lĩnh vực then chốt: cơ khí chính xác, tự động hóa, quản trị logistics và vận hành cảng biển hiện đại. Sự thiếu hụt này khiến doanh nghiệp địa phương lệ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, thiếu năng lực tự chủ trong việc vận hành các nền tảng công nghệ lõi.

Thứ ba, khoảng cách số trong cộng đồng doanh nghiệp. Nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng lớn nhưng lại thiếu chiến lược và nguồn vốn đầu tư cho khoa học công nghệ. Sự tụt hậu về tốc độ chuyển đổi số so với nhóm doanh nghiệp lớn đang tạo ra sự phân hóa sâu sắc, khiến các chính sách phát triển kinh tế số của thành phố khó triển khai đồng bộ và toàn diện.

4. Tầm nhìn chiến lược và mục tiêu phát triển kinh tế số thành phố Hải Phòng đến năm 2030

Phát triển kinh tế số, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn; thí điểm mô hình đô thị, cảng biển, giao thông, khu công nghiệp thông minh tại một số địa bàn, lĩnh vực trọng điểm, là một trong những đột phá chiến lược của thành phố trong nhiệm kỳ 2025 - 2030. Đến năm 2030, xây dựng Hải Phòng trở thành Thành phố cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái và đáng sống tầm cỡ khu vực Đông Nam Á; tiên phong trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo; là trung tâm kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, dịch vụ - logistics và năng lượng sạch hàng đầu cả nước, trung tâm quốc tế về đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học - công nghệ biển. Trong đó, tỷ trọng đóng góp của kinh tế số trong GRDP đạt 35%.[2]

5. Một số giải pháp trọng tậm thúc đẩy phát triển kinh tế số tại thành phố Hải Phòng

Thứ nhất, tiếp tục đầu tư hạ tầng số. Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, đặc biệt là 5G, trung tâm dữ liệu; chuẩn hóa và số hóa dữ liệu, xây dựng kho dữ liệu dùng chung và dữ liệu mở; tăng cường an toàn, an ninh thông tin. Đảm bảo hạ tầng số hiện đại, phục vụ hiệu quả cho hoạt động quản lý kinh tế của thành phố và hoạt động của doanh nghiệp.

Thứ hai, tập trung phát triển các ngành mũi nhọn dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, nền tảng số. Ưu tiên công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, công nghiệp mũi nhọn như: bán dẫn, AI, robot, năng lượng tái tạo, vật liệu mới. Đối với các ngành logistics, dịch vụ cảng biển cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hoá quy trình thực hiện, minh bạch thông tin.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực số. Cần thúc đẩy hợp tác quốc tế giữa các trường đại học trên địa bàn thành phố và thế giới, phát triển là thành lập mới các ngành đào tạo trong lĩnh vực dữ liệu, AI, an toàn thông tin. Có chính sách hỗ trợ đào tạo, kết nối đầu ra cho các ngành mũi nhọn trong phát triển kinh tế số để thu hút người học. Xây dựng chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút, giữ chân nhân tài; phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin, an toàn thông tin tại các cơ quan đảng, nhà nước; mở rộng đào tạo kỹ sư, công nhân kỹ thuật chất lượng cao; khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu hình thành nhóm nghiên cứu mạnh. Xây dựng chính sách riêng thu hút trí thức kiều bào, khuyến khích đầu tư trở lại thành phố; tổ chức diễn đàn, chương trình kết nối nguồn lực quốc tế và kiều bào phục vụ phát triển chuyển đổi số.

Tiếp tục triển khai thành lập Trung tâm nghiên cứu ứng dụng, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy mạnh mẽ phòng trào khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong học sinh, sinh viên thành phố (tại Đại học Hải Phòng, Đại học Quản lý công nghệ). Sớm hoàn thiện và triển khai Đề án thành lập Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Hải Phòng.

Thứ tư, triển khai cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số. Đối với các doanh nghiệp lớn, thành phố cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích để hình thành hệ sinh thái, tạo môi trường giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào hệ sinh thái đó. Đối với doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, logistics, dịch vụ cảng biển, thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hiện đại cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ như chính sách thuế, thuê đất,… Ưu tiên, bố trí quỹ đất hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Thành lập đội ngũ chuyên gia tư vấn được thành phố chứng nhận, cung cấp dịch vụ đánh giá và xây dựng lộ trình chuyển đổi số "may đo" cho từng doanh nghiệp SME, đặc biệt là các hợp tác xã nông nghiệp và hộ kinh doanh.

6. Kết luận

Tiến trình phát triển kinh tế số của Hải Phòng là một cuộc chạy đua đường dài, đòi hỏi sự kiên trì, quyết liệt và tư duy đột phá của cả hệ thống chính trị cùng cộng đồng doanh nghiệp. Dù còn nhiều thách thức về hạ tầng và nhân lực, nhưng với những kết quả nền tảng đã đạt được cùng một chiến lược rõ ràng, Hải Phòng hoàn toàn có thể biến lợi thế của một thành phố cảng truyền thống thành sức mạnh của một trung tâm kinh tế số hiện đại. Kinh tế số sẽ không chỉ đóng góp vào con số tăng trưởng GRDP mà còn nâng cao chất lượng sống của mỗi người dân, đưa Hải Phòng vươn mình trở thành biểu tượng của sự đổi mới và thịnh vượng trong khu vực./.

[1] Báo cáo số 01-BC/BCĐ của Ban Chỉ đạo thành phố Hải Phòng (tháng 10/2025).

[2] Nghị quyết số 09-NQ/ĐH ngày 27/9/2025 Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030.