“Ai yêu nhi đồng bằng Bác Hồ Chí Minh
Ai yêu Bác Hồ Chí Minh bằng chúng em nhi đồng”
(Trích lời bài hát Nhớ ơn Bác – Nhạc và lời: Phan Huỳnh Điểu)
Bác Hồ với các cháu thiếu niên, nhi đồng
Trong muôn vàn tình thương yêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho nhân dân, Người luôn dành cho thiếu niên nhi đồng một tình thương yêu đặc biệt. Người từng nói: “Tất cả trẻ em Việt Nam đều là con của tôi”. Tình yêu trẻ thơ của Bác không đơn thuần chỉ là một tình cảm thông thường mà còn là một tình cảm sâu sắc, rộng lớn dành cho thế hệ kế tục sự nghiệp của cha ông, những chủ nhân tương lai của đất nước. Điều đó được thể hiện hết sức sâu sắc, phong phú, sinh động trong cả lời nói và việc làm, trong đó có những bài thơ, những lá thư với lời lẽ trìu mến, thiết tha và thân ái Bác gửi cho các cháu vào ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6 hàng năm.
Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, kể từ ngày 01/6/1969, các thế hệ thiếu nhi Việt Nam không còn được Bác Hồ gửi thư, nhưng tấm lòng yêu thương và những lời dạy ân cần của Người vẫn luôn đồng hành với thiếu niên nhi đồng cả nước.
Nhân dịp ngày Quốc tế thiếu nhi năm nay, chúng ta cùng đọc lại bức thư cuối cùng Bác Hồ gửi cho các cháu dưới bút danh T.L, được đăng trên báo Nhân dân số 5526 ra ngày 01/6/1969 với tiêu đề: “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng”.
Bài báo có dung lượng không dài nhưng từng câu, từng chữ thấm đẫm tình thân ái và nhân văn trong cách nhìn nhận, đánh giá về trẻ em: “Nói chung, trẻ em ta rất tốt”(1). Người mở đầu bằng cách khen ngợi các thành tích của thiếu niên, nhi đồng hai miền Nam, Bắc: “Ở miền Nam, các cháu bé rất dũng cảm, đã hăng hái giúp đỡ bộ đội, giúp đỡ gia đình có người kháng chiến, làm giao liên, đánh du kích… Nhiều cháu mới hơn 10 tuổi đã trở thành dũng sĩ diệt Mỹ. Ở miền Bắc, các cháu đều hăng hái thi đua làm “nghìn việc tốt” như giúp đỡ gia đình bộ đội, trả lại của rơi, gan góc liều mình cứu bạn… Ở nông thôn, thì nhiều nơi các cháu tổ chức giúp các hợp tác xã chăm sóc trâu bò béo khỏe, trồng cây và bảo vệ cây xanh tốt. Các cháu sơ tán xa gia đình vẫn cố gắng vượt mọi khó khăn, kính thầy, yêu bạn, đoàn kết với đồng bào địa phương và thi đua học tập tốt, lao động tốt... Hàng trăm cháu có thành tích xuất sắc đã được Bác Hồ thưởng Huy Hiệu. Hơn hai triệu cháu được bình bầu là Cháu ngoan Bác Hồ”(2).
Bên cạnh những thành tích rất đáng tự hào của các cháu, Bác cũng nhắc nhở: “vẫn còn một số ít cháu chậm tiến vì chưa được chăm sóc, dạy dỗ đến nơi đến chốn”(3). Nói như vậy tức là Người đề cập đến trách nhiệm chăm sóc, giáo dục của người lớn đối với trẻ em. Bác khẳng định: “Thiếu niên, nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà. Vì vậy, chăm sóc và giáo dục tốt các cháu là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân. Công tác đó phải làm kiên trì, bền bỉ”(4).
Từ nhận thức sâu sắc rằng, tương lai của đất nước phụ thuộc vào một trong những nhân tố rất quan trọng – đó là chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng, trong tư tưởng của Người, thương yêu trẻ em luôn gắn liền với trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ, giáo dục trẻ em. Những câu chữ ngắn gọn nhưng cho thấy tầm nhìn vĩ đại của một nhà văn hóa, một nhà giáo dục về cách thức, phương pháp và mục đích giáo dục trẻ em: “Trước hết các gia đình (tức ông, bà, cha mẹ, anh chị) phải làm thật tốt công việc ấy. Các đảng ủy, đường phố và hợp tác xã phải phụ trách chỉ đạo thiết thực và thường xuyên. Ủy ban Thiếu niên nhi đồng, đoàn thanh niên, ngành giáo dục và các ngành, các đoàn thể cần phải có kế hoạch cụ thể chăm sóc, giáo dục các cháu ngày càng mạnh khỏe và tiến bộ. Các Tỉnh ủy, Thành ủy cần phải phụ trách đôn đốc việc này cho có kết quả tốt”(5).
Cuối bài viết, Bác kêu gọi: "Vì tương lai của con em ta, dân tộc ta, mọi người, mọi ngành phải có quyết tâm chăm sóc và giáo dục các cháu bé cho tốt"(6).
Quan điểm về chăm lo, giáo dục cho trẻ em không chỉ thể hiện trong bài báo này mà nó đã trở thành một phần quan trọng phong cách sống, trong đạo đức, trong tầm nhìn chiến lược và khoa học của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bản Di chúc của mình, Người cũng hai lần nhắc đến nhi đồng. Đoạn mở đầu, Bác viết: “Tôi có ý định đến ngày đó, tôi sẽ đi khắp hai miền Nam Bắc, để chúc mừng đồng bào, cán bộ và chiến sĩ anh hùng; thăm hỏi các cụ phụ lão, các cháu thanh niên và nhi đồng yêu quý của chúng ta”(7). Ở đoạn kết thúc, Bác lại viết: “Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thiếu niên và nhi đồng”(8).
Những tình cảm đặc biệt Bác dành cho thiếu niên nhi đồng lúc sinh thời, cũng như trước lúc đi xa đã trở thành một trong những di sản vô giá của dân tộc và của thế hệ trẻ nước ta. Thực hiện Di huấn của Người, Đảng, Nhà nước, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách, văn bản pháp luật trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến bảo vệ các quyền trẻ em. Từ Hiến pháp, các Bộ luật đến các văn bản dưới luật đã tạo thành một hệ thống pháp luật bảo vệ trẻ em phù hợp với công ước quốc tế và truyền thống văn hoá của dân tộc, đặc biệt là đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay và phát huy đầy đủ quyền của trẻ em. Cần tiếp tục hoàn thiện về pháp luật, tiếp tục xây dựng các chương trình, đề án về chăm sóc, bảo vệ, giáo dục trẻ em, nhưng quan trọng nhất và trước hết vẫn là sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc và đầy đủ của những người tổ chức thực hiện.
Tuy vẫn còn một số cấp ủy, chính quyền địa phương và một số cơ quan chức năng nhận thức chưa đầy đủ, chưa sâu sắc, chưa thực sự quan tâm và tập trung đúng mức trong lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện công tác chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em, nhưng chúng ta cũng không quên ghi nhận những đóng góp, những nỗ lực, tâm huyết của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể và các ngành đối với công tác này. Chúng ta tin tưởng rằng với sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ, công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em nhất định sẽ đạt được kết quả tốt hơn, vững chắc hơn trong thời gian tới, xứng đáng với niềm tin và những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ths. Đặng Thu Hương
Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở
Ghi chú:
(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.578
(2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.578
(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.578
(4) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.579
(5) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.579
(6)Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.579
(7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.621
(8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 15, Sđd tr.624