Thanh niên là một bộ phận rất quan trọng của xã hội, giữ vị trí và vai trò hàng đầu trong dựng nước và giữ nước. C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đều coi thanh niên là một lực lượng cách mạng hùng hậu, có vai trò quan trọng trong cách mạng và xem xét vấn đề thanh niên luôn gắn bó với giai cấp công nhân và đảng tiên phong.

Nói về thanh niên và vai trò của thanh niên C.Mác gắn nó với sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, với sự phát triển của toàn thể xã hội “Do những quy luật phát triển khách quan của xã hội, thanh niên bao giờ cũng giữ vai trò quan trọng trong việc kế thừa và phát triển những thành tựu của người đi trước”^[1], tương lai phát triển toàn nhân loại phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ những người công nhân đang lớn lên- chính là thế hệ thanh niên, ông còn gọi thanh niên là “cội nguồn sự sống của dân tộc”, còn giai cấp công nhân là “bộ xương của dân tộc”. Tháng 8/1986, C.Mác đề nghị quốc tế I đưa ra quyền của thanh, thiếu niên cần được bảo vệ bởi vì học không thể tự bảo vệ được mình và nhiệm vụ bảo vệ đó là của toàn xã hội. Thêm vào đó, ông cũng khái quát nguyên lý giáo dục bất hủ về “Việc sớm đưa thanh niên vào lao động sản xuất gắn với giáo dục, đào tạo” và coi đó là một trong những biện pháp mạnh nhất để cải biến xã hội và đào tạo con người phát triển toàn diện; bởi vì từ chính những công xưởng làm việc của người công nhân đã làm nảy nở mầm mống của một nên giáo dục tương lai, nó không chỉ là một phương pháp làm tăng thêm nền sản xuất xã hội mà còn một phương pháp duy nhất để “sản xuất ra những con người phát triển toàn diện”. Như thế có nghĩa là trong tư tưởng của C.Mác giáo dục thanh niên trở thành con người mới xã hội chủ nghĩa thì cần phải đưa thanh niên vào phong trào đấu tranh cách mạng, lao động sản xuất và hoạt động xã hội; thông qua đó họ mới phát triển và trưởng thành.

Ph.Ăngghen là người đầu tiên nhắc đến thuật ngữ “Thanh niên là đội hậu bị của Đảng”, là lớp người trẻ tuổi của dân tộc, là bộ phận hữu cơ của xã hội hình thành từ các tầng lớp nhân dân và trong xã hội có giai cấp thì sự phát triển của thanh niên không tách rời với sự phát triển của giai cấp.

Theo Ph.Ăngghen vai trò của thanh niên gắn với vận mệnh của giai cấp, của Đảng cộng sản; tương lai thuộc của Đảng thuộc về thanh niên bởi vì họ là những người đi tiên phong trong công cuộc đấu tranh quên mình của một “Đảng chiến đấu” chống lại những gì đã cỗi, mục nát, cũ kỹ; do đó công tác phát triển thanh niên không chỉ là một công tác chiến lược mà là công tác có tầm quan trọng đặc biệt. Ph.Ăngghen viết: “Các bạn hãy cố gắng làm cho thanh niên ý thức được rằng giai cấp vô sản trí thức phải được hình thành từ hàng ngũ các sinh viên, bên cạnh và trong hàng ngũ những người bạn của nó - các công nhân thủ công nghiệp… sự nghiệp giải phóng công nhân đòi hỏi phải có những bác sĩ, kỹ sư, nhà hoá học, nông học và các chuyên gia khác; vấn đề là ở chỗ giành quyền lãnh đạo không phải chỉ có bộ máy chính trị, mà còn phải cả toàn bộ nền sản xuất xã hội nữa và ở đây cần đến những kiến thức vững chắc chứ không phải là những luận điệu huênh hoang rỗng tuếch”^[2].

V.I Lênin là người phát triển sáng tạo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, coi thanh niên là “Nguồn sinh lực chiến đấu của sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng xã hội mới”. Thanh niên có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản: “Sớm muộn thanh niên sẽ đến với chủ nghĩa xã hội bằng những con đường khác với cha anh họ”^[3], ông xác định “Nếu các đồng chí không lôi cuốn được toàn thể quần chúng thanh niên công nông vào sự nghiệp xây dựng đó, thì các đồng chí sẽ không thể xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa được”^[4].

Do đó theo V.I Lênin cần xây dựng cho thanh niên một thế giới quan xã hội chủ nghĩa rõ ràng và hoàn chỉnh trên cơ sở nền tảng của chủ nghĩa xã hội khoa học- tức là chủ nghĩa Mác vì bởi chủ nghĩa Mác tuyệt đối không vứt bỏ những thành quả quý báu nhất của thời đại tư sản, mà ngược lại tiếp thu và cải tạo tất cả trong quá trình phát triển hơn hai nghìn năm. Và việc giáo dục thanh niên cũng phải được chuẩn bị bằng những hình thức cao nhất của chủ nghĩa tư bản hiện đại; chọn lọc, cải tạo và vận dụng sáng tạo những kiến thức về kinh tế, khoa học kỹ thuật, công nghệ  vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa để xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, trong bài báo nhỏ “Các Mác” của mình, Lênin đã nhận xét rằng: “Những điều kiện mới….trong việc giáo dục thế hệ đang lớn lên, đang được chuẩn bị bằng những hình thức cao nhất của chủ nghĩa tư bản hiện đại”^[5].

Có thể nói, quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời, nhận thức về thanh niên trong tổng thể nhận thức về con người, trong sự phát triển chung của mỗi quốc gia, dân tộc; vai trò của thanh niên được đặt ra gắn liền với thực tiễn xây dựng và phát triển Đảng cộng sản “ Đoàn thanh niên cộng sản phải là một đội sung kích, một đội mà ở trong mọi việc đều biết giúp đỡ, đều có tinh thần chủ động và có sáng kiến của mình. Đoàn phải làm thế nào để cho bất cứ công nhân nào cũng có thể thấy rằng đoàn gồm những người mà học thuyết của họ đối với anh ta có lẽ còn khó hiểu và có lẽ anh ta chưa thể tin ngay được, nhưng công tác thực tế và sự hoạt động của họ chứng minh với anh ta rằng chính họ là những người chỉ cho anh ta con đường đúng đắn.”^[6]