Một trong những yêu cầu của thời đại ngày nay là học liên tục và học suốt đời. Để đáp ứng được yêu cầu này, người học phải có kỹ năng học tập. Có thể nói, kỹ năng học tập chính là chìa khóa giúp con người tiếp cận và thích ứng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội.
Trong hệ thống kỹ năng học tập hiện đại, kỹ năng học hợp tác là một trong những kỹ năng học tập mang tính xã hội có ý nghĩa cực kỳ quan trọng giúp người học không chỉ có khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học hiện nay mà còn giúp họ thích ứng và hòa nhập với xu thế hội nhập quốc tế. Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 02 tháng 11 năm 2005 của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 – 2020 đã chỉ rõ: “Triển khai đổi mới phương pháp đào tạo theo 3 tiêu chí: trang bị cách học; phát huy tính chủ động của người học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động dạy và học”.
Quán triệt tinh thần của Nghị quyết số 14, giáo dục đại học ở nước ta trong những năm gần đây rất chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của người học, tăng cường sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học theo hướng tạo ra môi trường, điều kiện để người học được cùng nhau tự khám phá, tự chiếm lĩnh kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Trong công cuộc cải cách và tìm kiếm những phương pháp dạy học đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại, dạy học hợp tác chính là một kiểu dạy học đã và đang khẳng định được vai trò và hiệu quả tích cực trong thực tiễn giáo dục. Song, thực tiễn vận dụng dạy học hợp tác ở Việt Nam cũng cho thấy kỹ năng học hợp tác của người học có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và hiệu quả dạy học. Trong khi đó, những nghiên cứu về vấn đề này hiện chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kỹ năng học hợp tác cho người học. Do đó, nghiên cứu các biện pháp bồi dưỡng kỹ năng học hợp tác cho người học trong giai đoạn hiện nay là cần thiết.
Những kiến thức và kỹ năng về học tập hợp tác không chỉ giúp ích cho việc học tập của học viên trong hiện tại mà còn là hành trang rất có ý nghĩa trong hoạt động nghề nghiệp sau này. Chính vì lẽ đó, hơn ai hết họ cần được rèn luyện những kỹ năng học hợp tác thông qua bất kỳ chương trình đào tạo, bồi dưỡng nào.
Trong lý luận dạy học hiện đại, hoạt động là con đường, là phương tiện để rèn luyện kỹ năng. Việc rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho người học cũng không nằm ngoài quy luật đó. Tuy nhiên, học hợp tác trong nhà trường là kiểu học tập chủ yếu được tiến hành theo nhóm với những nhiệm vụ học tập được thiết kế đảm bảo sự phụ thuộc trách nhiệm và sự tương tác tích cực giữa các thành viên trong nhóm. Vì vậy, việc tiếp cận rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên trong hoạt động nhóm là một hướng tiếp cận có tính khả thi cao.
Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên nhà trường có thể tham khảo để áp dụng như sau:
Một là, rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên thông qua hoạt động nhóm trong giờ lý thuyết
Trong quá trình học tập ở trường, giờ lý thuyết chiếm tỷ trọng lớn về cả thời gian và tầm quan trọng. Mục tiêu cơ bản của các giờ lý thuyết là tổ chức, điều khiển học viên nắm vững một hệ thống các tri thức lý thuyết thuộc phần học. Qua tìm hiểu thực trạng, nhận thấy, các giờ lý thuyết hiện nay ở Trường vẫn chủ yếu sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học truyền thống nên việc phát huy tính tích cực của học viên, đồng thời giảng viên cũng chưa chú ý đến việc rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên. Vì vậy, biện pháp rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên trong giờ lý thuyết giúp cho giảng viên biết cách tổ chức rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên nhằm nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ năng học hợp tác và kết quả dạy học bộ môn.
Hai là, rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên thông qua hoạt động nhóm trong giờ thực hành, thảo luận (xemina)
Trong hoạt động học tập của học viên Trường Chính trị Tô Hiệu, các giờ thảo luận được tổ chức khá phổ biến và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các phần học . Trong giờ xemina, học viên tiến hành thảo luận, tranh luận với nhau về các vấn đề học tập được kết cấu theo một chủ đề khoa học nhất định dưới sự điều khiển trực tiếp của giảng viên. Do đó, thực hiện biện pháp này có ý nghĩa tích cực trong việc rèn luyện cho học viên một số kỹ năng học hợp tác như: kỹ năng tranh luận có tổ chức, kỹ năng trình bày, diễn đạt vấn đề, kỹ năng lắng nghe và nhận xét đánh giá ý kiến của người khác, kỹ năng giải quyết các bất đồng trong thảo luận nhóm.
Các biện pháp rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên trong hoạt động nhóm mà chúng tôi đề xuất trong chuyên đề này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại hỗ trợ lẫn nhau nhằm hướng tới kết quả rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên đạt hiệu quả cao nhất. Cụ thể: Các biện pháp rèn luyện kỹ năng học hợp tác cho học viên thông qua hoạt động nhóm trong các giờ lý thuyết, giờ thảo luận, giờ thực hành... các tác dụng tích cực trong việc rèn luyện các kỹ năng học hợp tác cho học viên, song mỗi biện pháp này lại có ý nghĩa tích cực trong việc rèn luyện một số kỹ năng nhất định, nhưng sự kết hợp của các biện pháp sẽ giúp quá trình rèn luyện mang tính hiệu quả, toàn diện và thường xuyên hơn.