1. Vị trí, vai trò của đảng viên ở tổ chức cơ sở đảng
Đất nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên là nhiệm vụ quan trọng trong công tác xây dựng Đảng. Vì chất lượng đội ngũ đảng viên ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và vai trò của Đảng, nhất là trong điều kiện Đảng cầm quyền lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Do vậy, chất lượng đội ngũ đảng viên là một trong những yếu tố cơ bản quyết định đến năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Đảng là gồm các đảng viên mà tổ chức nên. Mọi công việc của Đảng đều do đảng viên làm. Mọi Nghị quyết của Đảng đều do đảng viên chấp hành. Mọi chính sách của Đảng đều do đảng viên mà thấu đến quần chúng. Mọi khẩu hiệu, mọi kế hoạch của Đảng đều do đảng viên cố gắng thực hiện”. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng cũng như trong công cuộc xây dựng đất nước, Đảng ta luôn chú trọng xây dựng đội ngũ đảng viên; gắn xây dựng, củng cố tổ chức đảng với xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên; luôn quan tâm đến việc xây dựng đội ngũ đảng viên đông về số lượng và mạnh về chất lượng để đủ sức lãnh đạo cách mạng. Đặc biệt trong thời kỳ mới, mối quan tâm hàng đầu của Đảng là nâng cao chất lượng đảng viên, phải coi trọng chất lượng, chống khuynh hướng chạy theo số lượng, kết nạp đảng viên phải đi đôi với củng cố, xây dựng chất lượng đảng viên.
Vị trí, vai trò của đảng viên thể hiện rất rõ trong các mối quan hệ giữa đảng viên với chủ trương, đường lối, nhiệm vụ chính trị của Đảng; với xây dựng hệ thống tổ chức của Đảng; với phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân.
Đường lối và nhiệm vụ chính trị đúng đắn là điều kiện tiên quyết để xây dựng đội ngũ đảng viên vững mạnh. Có đường lối chính trị đúng đắn thì mới xây dựng được lập trường quan điểm và hành động đúng cho đội ngũ đảng viên. Và đó cũng là căn cứ để phân công nhiệm vụ cho đảng viên, có căn cứ để xem xét, đánh giá, phân loại đảng viên, có phương hướng và nội dung để bồi dưỡng nâng cao trình độ cho từng đảng viên. Đội ngũ đảng viên nói chung và đảng ở tổ chức cơ sở đảng nói riêng đã góp phần quan trọng vào việc hoạch định đường lối, chủ trương của đảng, là người trực tiếp cùng tổ chức cơ sở đảng dân chủ thảo luận đề ra nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ. Đồng thời là người lãnh đạo nhân dân và cùng nhân dân thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ chính trị ở cơ sở. Đảng viên có chất lượng cao là cơ sở để xây dựng tổ chức đảng vững mạnh. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng; đảng viên sống gắn bó và trưởng thành trong lòng quần chúng, được thử thách, rèn luyện thông qua hoạt động thực tiễn.
Đa số đảng viên ở trong các tổ chức cơ sở đảng hiện nay là người đảng viên gương mẫu, chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, là cầu nối giữa Đảng với nhân dân, có kỷ luật nghiêm minh, có tổ chức chặt chẽ, là người giác ngộ lý tưởng Cộng sản chủ nghĩa, có trình độ nhất định về chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, trung thành với Đảng, với nhân dân, có đủ phẩm chất đạo đức cách mạng, cùng với tổ chức cơ sở đảng đề ra Nghị quyết phù hợp với tâm tư nguyện vọng của nhân dân. Dù ở cương vị nào, mỗi đảng viên đều phải sống gần gũi, quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, luôn lắng nghe ý kiến của nhân dân và phản ánh trung thực kịp thời với Đảng, với cấp trên để có hướng giải quyết, chống tư tưởng hẹp hòi, ích kỷ, độc đoán, quan liêu, xa rời quần chúng. Luôn gắn với lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, là người đóng góp ý kiến góp phần xây dựng và hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng, nhiệm vụ chính trị của tổ chức cơ sở đảng, là người trực tiếp thực hiện vai trò tiên phong của mình. Từ phong trào quần chúng mà phát hiện những quần chúng ưu tú cho Đảng bồi dưỡng và kết nạp họ vào Đảng, bổ sung cho Đảng nguồn lực và tố chất mới, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng. Bên cạnh đó, đảng viên là người trực tiếp đưa đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào quần chúng nhân dân, trực tiếp lãnh đạo quần chúng nhân dân thực hiện, đồng thời đa số đội ngũ đảng viên luôn lắng nghe những ý kiến đóng góp của nhân dân.
Bên cạnh những ưu điểm, chất lượng đội ngũ đảng viên hiện nay còn nhiều hạn chế cần khắc phục: tinh thần đấu tranh tự phê bình và phê bình còn hạn chế, hiện tượng nể nang còn xảy ra, đặc biệt là đội ngũ đảng viên trẻ, trong sinh hoạt chi bộ số tham gia phát biểu ý kiến thường tập trung vào những đảng viên đã nghỉ hưu, cao tuổi, đảng viên có nhiều tuổi đảng, còn số đảng viên trẻ và đang công tác ít tham gia ý kiến. Trước yêu cầu đổi mới đất nước, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên là vấn đề cần thiết hiện nay.
2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên ở tổ chức cơ sở đảng hiện nay
Xuất phát từ thực trạng đội ngũ của tổ chức cơ sở đảng hiện nay, xuất phát từ yêu cầu của sự nghiệp đổi mới và chỉnh đốn Đảng, việc nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên là một yêu cầu cấp bách hiện nay, là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Đảng, nhằm để bảo đảm cho Đảng luôn trong sạch và vững mạnh, đáp ứng nhu cầu cách mạng đặt ra. Do đó, tác giả bài viết xin đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong công cuộc đổi mới hiện nay như sau:
Một là, cụ thể hóa tiêu chuẩn đội ngũ đảng viên gắn với nhiệm vụ chính trị của từng loại hình tổ chức cơ sở đảng
Tiêu chuẩn đảng viên trong giai đoạn hiện nay đã được Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng thông qua đó là tiêu chuẩn chung trong toàn Đảng, đó là tiêu chí cho từng đảng viên phấn đấu, rèn luyện để đánh giá, phân loại đảng viên, đưa người không đủ tư cách ra khỏi Đảng, để quần chúng phấn đấu và tổ chức cơ sở Đảng xem xét kết nạp vào Đảng. Do đó xác định đúng tiêu chuẩn đảng viên là khâu đầu tiên chi phối tất cả các khâu khác của công tác đảng viên. Tiêu chuẩn đảng viên được cụ thể hóa phải rõ ràng, không chung chung, trừu tượng và không trái với tiêu chuẩn đảng viên do Điều lệ Đảng quy định.
- Về tư tưởng chính trị, đây là vấn đề cơ bản có ý nghĩa quyết định đến chất lượng đội ngũ đảng viên trong mỗi thời kỳ cách mạng nước ta, đặc biệt là trong tình hình hiện nay, đội ngũ đảng viên phải trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng. Có bản lĩnh chính trị vững vàng, không dao động trước những khó khăn thách thức. Kiên định đường lối đổi mới của Đảng, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; chấp hành tốt quan điểm, chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; tuyên truyền, vận động gia đình và nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
- Về phẩm chất đạo đức lối sống của đội ngũ đảng viên trong thời kỳ mới phải thể hiện trước hết lòng trung thành với sự nghiệp cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Đảng viên phải có đạo đức cách mạng, có tinh thần trách nhiệm cao trong mọi lĩnh vực, nhất là trách nhiệm đối với cuộc sống của nhân dân, sống trong lòng dân, hiểu nhân dân, vì nhân dân, trọng dân, tin dân, làm gương tốt cho nhân dân noi theo. Đảng viên phải thật sự có lối sống trong sạch, lành mạnh, bản thân đảng viên phải phấn đấu thật sự trở thành “vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân” như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
- Về yêu cầu trình độ kiến thức, năng lực của đội ngũ đảng viên trong điều kiện mới phải tốt nghiệp Trung học phổ thông để có điều kiện học tập chuyên môn nghiệp vụ và lý luận chính trị; có kiến thức và năng lực công tác tốt, có khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn bức xúc đặt ra, mang lại lợi ích chính đáng cho nhân dân. Phải kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh và hiểu biết về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Pháp luật của Nhà nước.
- Về tổ chức kỷ luật, đảng viên phải chấp hành nghiêm chỉnh Điều lệ Đảng, Nghị quyết của Đảng và của cấp trên; có ý thức tổ chức kỷ luật; giữ gìn sự đoàn kết thống nhất của tổ chức Đảng. Thực hiện nghiêm túc quy chế làm việc của Đảng uỷ, quy chế của chi bộ, quy chế của cơ quan, đoàn thể mình là thành viên.
Hai là, thường xuyên quan tâm giáo dục, rèn luyện, nâng cao phẩm chất, trình độ kiến thức và năng lực cho đội ngũ đảng viên
Trong giai đoạn hiện nay, cấp ủy Đảng phải quan tâm làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho đội ngũ đảng viên để kịp thời trang bị những thông tin có định hướng của Đảng cho đội ngũ đảng viên trong toàn Đảng bộ. Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng đội ngũ đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trí tuệ, phẩm chất đạo đức cách mạng, có ý thức tổ chức kỷ luật, thực sự tiên phong gương mẫu, đủ năng lực hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Giáo dục, rèn luyện cho đảng viên có lối sống lành mạnh, có ý thức trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân, đồng thời phải tiên phong trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và tiên phong gương mẫu trong mọi công việc, xử lý hài hòa các lợi ích, đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết.
Cần phải thực hiện tốt chế độ tự phê bình và phê bình trong Đảng. Phải thể hiện được tính Đảng, tính giáo dục, tính nguyên tắc, khách quan, trung thực, thẳn thắn, chân thành, công khai, dân chủ, thuyết phục. Khắc phục tình trạng nể nang, né tránh, lợi dụng phê bình để đả kích, vu khống gây mất đoàn kết nội bộ hoặc trù dập người phê bình.
Cấp ủy phải nắm chắc tình hình tư tưởng, phát hiện kịp thời những đảng viên vi phạm về đạo đức, lối sống, tham nhũng, lãng phí và các tiêu cực khác; có biện pháp cụ thể để phòng ngừa, giáo dục, giúp đỡ và xử lý nghiêm minh đối với những đảng viên sai phạm.
Ba là, phân công công việc, quản lý đảng viên, đánh giá và phân loại đảng viên
Để tạo điều kiện cho đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ, cần phải có sự phân công công tác cụ thể, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ; phù hợp với năng lực, sức khỏe và điều kiện cụ thể của từng đảng viên. Tích cực tham gia thực hiện nhiệm vụ chính trị của chi bộ, đảng bộ; đóng góp tích cực vào công tác xây dựng chi bộ, đảng bộ trong sạch vững mạnh. Khi phân công công việc chi ủy, chi bộ phải thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, giúp đỡ đảng viên thực hiện nhiệm vụ, khi cần điều chỉnh, bổ sung nội dung công tác cho đảng viên theo yêu cầu của nhiệm vụ.
Làm tốt công tác quản lý đảng viên tổ chức đảng nắm được lý lịch gia đình, nguồn gốc xuất thân, quá trình học tập và công tác cũng như sinh hoạt hàng ngày của từng đảng viên. Quản lý cả đội ngũ đảng viên để phát hiện được những đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ, năng lực và nhiệt tình công tác để bố trí, sắp xếp, phân công nhiệm vụ.
Quản lý đội ngũ đảng viên trên hai mặt: quản lý số lượng và quản lý chất lượng. Quản lý số lượng đảng viên cần chú trọng nắm chắc về cơ cấu giới, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội, tuổi đời, tuổi đảng… Quản lý chất lượng đội ngũ đảng viên là sự quản lý về phẩm chất, trình độ, năng lực và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của đảng viên. Phải thường xuyên theo dõi, nắm bắt về chất lượng, mức độ hoàn thành nhiệm vụ của đảng viên để giúp cho cấp ủy, chi bộ có kế hoạch, biện pháp kịp thời giúp đảng viên khắc phục những điểm yếu, phấn đấu vượt qua những hạn chế, yếu kém để vươn lên hoàn thành nhiệm vụ với chất lượng hiệu quả cao. Định kỳ, thông qua các đợt sơ kết, tổng kết, cấp ủy tiến hành đánh giá, phân tích chất lượng đảng viên theo quy định.
Công tác quản lý đảng viên là một khâu rất quan trọng trong công tác đảng viên, nó tác động đến nhiều mặt, đến các khâu khác của công tác đảng viên như: đánh giá, phân loại, khen thưởng, kỷ luật đảng viên. Đảng bộ, chi bộ có nhiệm vụ quản lý chặt chẽ đội ngũ đảng viên; đồng thời đòi hỏi mỗi đảng viên phải tự giác đặt mình trong sự quản lý của chi bộ, đảng bộ. Hiện nay, hàng ngày, hàng giờ mỗi đảng viên luôn phải đối mặt với những tiêu cực, mặt trái của kinh tế thị trường và những âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch. Vì vậy, công tác quản lý đảng viên phải được tiến hành thường xuyên, chặt chẽ với những nội dung và hình thức đa dạng, phong phú, có tính khoa học, phải được tiến hành thận trọng, tỉ mỉ, chu đáo và toàn diện. Đồng thời, cần phải phối hợp với chính quyền, đoàn thể và nhân dân tham gia quản lý đảng viên, đề cao tinh thần tự quản của đảng viên.
Bốn là, thực hiện tốt công tác kết nạp đảng viên
Phát triển đảng viên là nhiệm vụ thường xuyên của toàn Đảng; phải thường xuyên chăm lo công tác phát triển đảng viên. Nâng cao chất lượng kết nạp đảng viên mới, khắc phục bệnh thành tích, chỉ chú ý nhiều đến số lượng mà hạ thấp tiêu chuẩn. Do đó, việc kết nạp đảng viên phải gắn với nhiệm vụ xây dựng Đảng và kiện toàn, củng cố Đảng trong sạch vững mạnh. Đồng thời, phải coi trọng chất lượng ngay từ việc lựa chọn, bồi dưỡng quần chúng ưu tú để kết nạp đảng, phải thực hiện đúng theo nguyên tắc, thủ tục và quy trình kết nạp đảng viên theo quy định của Ban Tổ chức Trung ương.
Kết nạp đảng viên phải gắn liền với củng cố tổ chức cơ sở Đảng, làm trong sạch đội ngũ đảng viên, đồng thời cảnh giác đề phòng những phần tử cơ hội phản động chui vào Đảng.
Cấp ủy cơ sở phải xây dựng kế hoạch chăm lo giáo dục quần chúng ưu tú, thanh niên ưu tú, nông dân sản xuất giỏi, đặc biệt là hướng vào giới nữ và trong lực lượng giáo viên, để vừa tạo nguồn bổ sung vào hàng ngũ Đảng, vừa đảm bảo tính kế thừa, vừa trẻ hóa, vừa đảm bảo chất lượng cho đội ngũ đảng viên trong Đảng bộ sau này. Đảng bộ phải có kế hoạch kết nạp đảng viên mới trong từng thời gian, đảm bảo tính chủ động tích cực và khoa học, tránh tình trạng chạy theo số lượng, phải coi trọng việc thử thách, rèn luyện của đảng viên mới, kết nạp đưa họ vào hoạt động phong trào cách mạng của quần chúng. Đồng thời, Đảng bộ, chi bộ phải xây dựng và thực hiện kế hoạch kết nạp đảng viên và xét cho những người cảm tình Đảng, sau khi qua lớp nhận thức về Đảng, Bí thư chi bộ kiểm tra thấy có nhận thức tốt về Đảng, cho làm thủ tục kết nạp Đảng. Lễ kết nạp đảng viên phải được tổ chức trang nghiêm theo quy định. Trong thời gian dự bị, chi bộ tiếp tục giáo dục, thử thách, rèn luyện, phân công đảng viên chính thức trực tiếp giúp đỡ đảng viên dự bị để họ phấn đấu trở thành đảng viên chính thức đúng thời hạn quy định của Điều lệ Đảng.
Năm là, sàng lọc, đưa những người không đủ tư cách đảng viên ra khỏi Đảng
Sàng lọc đảng viên là một trong những biện pháp hữu hiệu giữ cho đội ngũ đảng viên của tổ chức cơ sở đảng luôn trong sạch vững mạnh, tổ chức cơ sở Đảng được củng cố, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ được tăng cường, uy tín của Đảng trong nhân dân được tăng lên.
Công tác sàng lọc đảng viên cần được thực hiện với tinh thần kiên quyết nhưng thận trọng, khách quan, đúng thủ tục, có bước đi thích hợp, bảo đảm đạt mục đích, yêu cầu của nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Chi bộ, đảng bộ phải kiểm tra, phân tích, đánh giá đúng chất lượng đảng viên của mình. Cần tổ chức cho mỗi đảng viên tự phê bình, tự đánh giá, kết hợp với nhận xét, đánh giá của chi bộ, phê bình, góp ý của quần chúng và kiểm tra của cấp trên, trên cơ sở đó có biện pháp xây dựng đội ngũ đảng viên cho phù hợp.
Đối với những đảng viên giữ được tư cách đảng viên, có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt, có trình độ và năng lực hoàn thành nhiệm vụ, được quần chúng tín nhiệm thì tiếp tục bồi dưỡng và phát huy để ngày càng tiến bộ.
Đối với những đảng viên hạn chế về kiến thức, năng lực hoặc hoàn cảnh khó khăn thì phải giúp đỡ họ. Những trường hợp không khắc phụ được khó khăn hoặc không có khả năng vươn lên hoàn thành nhiệm vụ thì bản thân tự xem xét hoặc chi bộ động viên các đồng chí đó tự nguyện xin ra khỏi Đảng. Đối với những đảng viên phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí phấn đấu, không làm tròn nhiệm vụ đảng viên, đã được tổ chức Đảng giúp đỡ mà không tiến bộ, hoặc lạc hậu về chính trị, không còn tha thiết với Đảng, không còn tác dụng với quần chúng thì vận động ra khỏi Đảng hoặc xóa tên khỏi danh sách đảng viên.
Đối với những đảng viên vi phạm tư cách, vi phạm nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng, không hoàn thành nhiệm vụ được giao thì giáo dục, xử lý kỷ luật hoặc định thời hạn phấn đấu, nếu không có chuyển biến thì đưa ra khỏi đảng theo quy định.

Phó Trưởng khoa Xây dựng Đảng