Th.S Lê Thị Thanh Nhàn
GV Khoa Nhà nước và pháp luật
Trong nhiệm kỳ 2016-2020 trên địa bàn huyện An Lão, thành phố Hải Phòng, số đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã được bầu là 451 đại biểu. Thực hiện Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, HĐND cấp xã trên địa bàn đã tích cực hoạt động và cơ bản hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, thể hiện được vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri và nhân dân địa phương, góp phần quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn.
Qua nghiên cứu, khảo sát tại một số xã, thị trấn trên địa bàn huyện, cho thấy tổ chức và hoạt động của HĐND cấp xã trên địa bàn không ngừng được củng cố, phát triển, thể hiện được vai trò quan trọng của mình trong bộ máy chính quyền địa phương, thể hiện ở một số nội dung như nguyên tắc tập trung dân chủ được tôn trọng, dân chủ trong sinh hoạt được phát huy, tính hình thức trong hoạt động của HĐND giảm dần, chất lượng các kỳ họp HĐND từng bước được nâng lên. Nhận thức được kỳ họp là hoạt động quan trọng và chủ yếu nhất của HĐND, HĐND các xã, thị trấn đã đảm bảo được số lượng các kỳ họp đúng theo quy định của pháp luật; công tác tổ chức, điều hành kỳ họp từng bước được cải tiến nhằm phát huy dân chủ ở mức cao nhất. Một số xã tổ chức truyền thanh trực tiếp về kỳ họp để đông đảo các tầng lớp nhân dân quan tâm có thể theo dõi. Việc xây dựng và ban hành nghị quyết của HĐND có chất lượng, các nghị quyết đề ra đảm bảo đúng luật và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Chất lượng và hiệu quả của hoạt động giám sát từng bước được nâng lên. Việc gần dân và lắng nghe ý kiến của nhân dân được tăng cường, các đại biểu đã thường xuyên tiếp xúc cử tri để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân và vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của HĐND.
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động HĐND cấp xã trên địa bàn huyện An Lão vẫn còn một số tồn tại nhất định như công tác tham gia xây dựng và tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chủ trương của Đảng, Nhà nước, nghị quyết của HĐND còn thiếu chủ động; việc xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng, nhất là về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, xây dựng cơ bản có lúc còn mang tính hình thức; hoạt động giám sát hiệu quả chưa cao, nhiều kiến nghị thông qua hoạt động giám sát chưa được các cơ quan có trách nhiệm giải quyết kịp thời; việc giám sát giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, công tác hòa giải ở cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; một số đại biểu HĐND chưa làm tròn trách nhiệm của người đại biểu dân cử, chưa dành thời gian cần thiết cho hoạt động của HĐND, chưa thường xuyên tiếp công dân theo quy định.
Nguyên nhân của hạn chế là do cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động còn một số bất cập; đại biểu làm việc chuyên trách quá ít; một số đại biểu còn hạn chế về trình độ, năng lực, thiếu tâm huyết với HĐND; điều kiện đảm bảo cho các hoạt động của HĐND, đại biểu HĐND còn hạn chế; một số ban, ngành, cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của HĐND; một số cấp ủy chưa thật sự quan tâm đến hoạt động HĐND.
Từ thực tế hoạt động thời gian qua, để nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND cấp xã, xin đề xuất một số ý kiến sau:
Thứ nhất, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao nhận thức của cấp ủy đối với hoạt động của HĐND cấp xã.
Thực tế cho thấy, nơi nào cấp ủy Đảng quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, chặt chẽ và chăm lo đến tổ chức, bộ máy, định hướng nội dung hoạt động, bố trí đúng cán bộ cho HĐND thì nơi đó hoạt động của HĐND có hiệu quả, thực hiện tốt vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Do đó, đòi hỏi cấp ủy ở cơ sở cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của HĐND. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng không có nghĩa là cấp ủy can thiệp vào tất cả mọi hoạt động của HĐND mà theo hướng cấp ủy đảng chỉ bàn, quyết định những vấn đề về chủ trương mang tính định hướng; những giải pháp của cấp ủy đảng là lãnh đạo, chỉ đạo, không phải là giải pháp tổ chức thực hiện.
Thứ hai, nâng cao năng lực đại biểu HĐND cấp xã và bảo đảm cơ cấu hợp lý.
Trước tiên cần thực sự coi trọng tiêu chuẩn đại biểu HĐND cấp xã. Ngoài những tiêu chuẩn chung theo quy định, thì do đặc thù đại biểu HĐND cấp xã là những người gần dân nhất, sâu sát ngay ở cơ sở nên cần phải có tinh thần dám nghĩ, dám làm, khắc phục khó khăn tự mình và tổ chức cho mọi người vươn lên làm giàu chính đáng. Không nên nặng về cơ cấu mà nên coi trọng phẩm chất, đạo đức, trình độ, năng lực công tác, tâm huyết với hoạt động của HĐND và ý thức trách nhiệm của đại biểu.
Thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng hoạt động, trình độ chuyên môn cho đại biểu HĐND cấp xã để đại biểu HĐND vừa làm tốt nhiệm vụ chuyên môn vừa làm tốt công tác đại biểu HĐND, các chương trình bồi dưỡng, tập huấn cần hết sức linh hoạt, đa dạng, phù hợp với thực tế tình hình cơ sở theo hướng gần đối tượng, sát nhu cầu của các đại biểu HĐND cơ sở. Bên cạnh đó, mỗi đại biểu HĐND cấp xã phải thường xuyên tự nghiên cứu, nâng cao trình độ, rèn luyện kỹ năng và hiểu biết đầy đủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, năng động, sáng tạo trong hoạt động thực tiễn. Tạo không khí dân chủ trong các hoạt động của HĐND để đại biểu HĐND phát huy khả năng, trí tuệ, tâm huyết với hoạt động của cơ quan dân cử. Đồng thời quan tâm đổi mới và tăng cường công tác thông tin phục vụ hoạt động của đại biểu.
Thứ ba, cải tiến và nâng cao chất lượng kỳ họp HĐND cấp xã.
Kỳ họp HĐND xã, thị trấn cần thực hiện công khai, dân chủ, diễn ra sôi nổi, là diễn đàn của nhân dân trong cộng đồng khu dân cư, là nơi thể hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, để thu hút sự quan tâm theo dõi của cử tri đối với hoạt động của HĐND, công khai những vấn đề mà HĐND bàn và ra quyết định. Do vậy, tổ chức kỳ họp phải có sự chuẩn bị chu đáo, đại biểu HĐND phải được cung cấp đầy đủ và kịp thời các báo cáo, tờ trình và những thông tin liên quan để nghiên cứu trước; đồng thời phải dành thời gian thỏa đáng cho đại biểu thảo luận và chất vấn. Chủ tọa cần linh động trong điều hành kỳ họp, gợi mở để đại biểu mạnh dạn tham gia ý kiến đóng góp, nhất là ý kiến phản biện để xem xét vấn đề một cách thấu đáo hơn, đa chiều hơn nhằm ban hành những nghị quyết có tính khả thi cao. Việc xây dựng và ban hành nghị quyết phải đảm bảo quy trình theo luật định.
Thứ tư, thực hiện tốt chức năng giám sát của HĐND cấp xã.
Cần thực hiện tốt các hình thức giám sát như xem xét các báo cáo tại kỳ họp HĐND; kiểm tra, giám sát của Thường trực HĐND; chất vấn của đại biểu; giám sát văn bản quy phạm pháp luật ở địa phương và giám sát thực tế tại cơ sở nhằm tác động đến phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh ở địa phương. Để nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân, nhất là thực hiện dân chủ ở xã, HĐND cần tăng cường hoạt động giám sát chuyên đề.
Thứ năm, đổi mới và nâng cao chất lượng tiếp xúc cử tri, tiếp dân của đại biểu HĐND.
Cần tăng cường tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp; đồng thời đa dạng hóa hình thức tiếp xúc cử tri như: tiếp xúc nơi cư trú, nơi làm việc, theo chuyên đề. Khi có yêu cầu của cử tri, đại biểu HĐND nên dành thời gian để tiếp dân; trong hoạt động này, đại biểu phải thật sự gần dân, lắng nghe ý kiến người dân một cách cầu thị, đối thoại cùng người dân và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của nhân dân với HĐND.
Thứ sáu, quan tâm các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của HĐND cấp xã.
Cần đảm bảo điều kiện thông tin cho hoạt động của đại biểu HĐND cấp xã, phải cung cấp đầy đủ, kịp thời các Nghị quyết của Đảng, văn bản pháp luật, báo cáo tình hình kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng của địa phương, thông báo kết luận giám sát…đến từng đại biểu HĐND. Ngoài ra, cần đảm bảo điều kiện vật chất cần thiết cho hoạt động của HĐND cấp xã: như đảm bảo cơ sở vật chất trụ sở làm việc, trang thiết bị làm việc, phương tiện thông tin liên lạc…
Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND cấp xã là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta. Đó cũng là yêu cầu thực tế bức thiết nhằm ngày càng hoàn thiện thiết chế dân chủ, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân hiện nay./.