ThS. Nguyễn Thị Huyền
Giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật
Trong cuộc họp của Tiểu ban Văn kiện Đại hội XIV ngày 27/8/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm lần đầu tiên nói đến “khởi điểm lịch sử mới, kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”. Đây là thông điệp của người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam, là lời thúc giục tinh thần hành động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm khi nhận thấy dân tộc đã trải qua kỷ nguyên đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội (1930-1975) và kỷ nguyên thống nhất đất nước, đổi mới (1975-2025). Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc là kỷ nguyên phát triển bứt phá, tăng tốc dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc; đuổi kịp, tiến cùng, sánh vai với các cường quốc năm châu. Như vậy, kỷ nguyên mới là khoảng thời gian đất nước, dân tộc phải vươn lên mãnh liệt, phấn đấu thực hiện thành công những mục tiêu chiến lược, tạo sự phát triển vượt bậc ở một tầm cao mới, trình độ mới, chất lượng mới, xác lập vị thế quốc gia trên trường quốc tế, tạo nền tảng cho bước phát triển đột phá kế tiếp. Muốn đạt được mục tiêu đó, cần huy động, ưu tiên các nguồn lực khác nhau để tập trung cho sự phát triển. Trong số đó, không thể thiếu được vai trò của 03 yếu tố: “Đổi mới, sáng tạo; Khoa học, công nghệ; Chuyển đổi số quốc gia”. Có thể khẳng định, đây là những yếu tố mang tính quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc. Nhận rõ vai trò, tầm quan trọng của 03 yếu tố này, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là Nghị quyết chuyên đề đặc biệt quan trọng của Đảng ta với nhiều quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp lớn có tính cách mạng trong ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước ta.
Trước đó, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tuy nhiên, trong Nghị quyết số 57-NQ/TW, lần đầu tiên trong một Nghị quyết, cả 03 yếu tố này đều được đặt ra, kết nối với nhau, xác định rõ vai trò của từng yếu tố làm nền tảng cho những chính sách đột phá trong thời gian tới. Theo đó, tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, đổi mới sáng tạo đóng vai trò động lực; Khoa học, công nghệ là nền tảng, tạo ra tri thức và công cụ và chuyển đổi số là hiện thực hóa các ý tưởng, giải pháp thành sản phẩm, dịch vụ, tạo ra giá trị kinh tế. Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò của phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới. Khẳng định này thể hiện quan điểm chỉ đạo nhất quán, rõ ràng và quyết tâm chính trị của Đảng ta trong việc thực hiện các mục tiêu chiến lược về kinh tế - xã hội mà Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đã đề ra.
Trước hết, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được Đảng ta xác định là đột phá quan trọng hàng đầu trong sự phát triển của đất nước. Có thể thấy rằng, nhận thức của Đảng ta về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng rõ hơn. Trước đó, trong quá trình đổi mới đất nước, vai trò, vị trí của khoa học công nghệ được xác định là nền tảng và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; sau đó, được khẳng định là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế - xã hội, là điều kiện cần thiết để giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Đến Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã đánh giá đầy đủ và toàn diện đóng góp của khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn vừa qua. Đặc biệt hơn nữa, tại Nghị quyết số 57-NQ/TW lần đầu tiên, khoa học-công nghệ cùng với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được đặt lên ở vị trí “là đột phá quan trọng hàng đầu”. Với việc xác định vai trò này, Nghị quyết đã đề xuất các cơ chế, chính sách đột phá, ưu tiên và khuyến khích phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo như: Đầu tư tài chính, phát triển nhân lực chất lượng cao, cải cách hành chính và khuyến khích hợp tác công - tư . Cụ thể, Nghị quyết đã xác định mục tiêu đến năm 2030, kinh phí chi cho nghiên cứu phát triển đạt 2% GDP, xấp xỉ 9 tỷ USD/năm. Điều này cho thấy quyết tâm của Đảng, Nhà nước trong việc thúc đẩy mạnh mẽ việc nghiên cứu phát triển khoa học-công nghệ của Việt Nam. Bên cạnh đó, việc có cơ chế cho thí điểm thử nghiệm công nghệ mới là chủ trương đột phá nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhà nước mạnh dạn nghiên cứu thử nghiệm, làm chủ và đưa vào áp dụng các công nghệ mới. Những cơ chế, chính sách này đã khẳng định vai trò đột phá của 03 yếu tố “khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” mà Đảng ta đã xác định.
Thứ hai, vai trò của 03 yếu tố khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia còn được khẳng định là là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới. Vai trò này được thể hiện trên nhiều phương diện, trong đó đặc biệt nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia sẽ góp phần tạo ra nhiều tư liệu lao động mới, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất. Thực tế đã chứng minh, cùng với sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nếu quốc gia nào biết tận dụng ưu thế, thời cơ để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì sẽ giúp nǎng suất lao động nâng cao, cơ cấu kinh tế chuyển biến mạnh mẽ và thay đổi sâu sắc mọi mặt đời sống xã hội. Hay nói khác đi, nhấn mạnh vai trò là công cụ quan trọng để thực hiện đổi mới theo hướng hiện đại, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Bên cạnh đó, việc phát triển đồng bộ cả 03 yếu tố này sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất trong nhiều lĩnh vực thiết yếu như nông nghiệp, sản xuất chế tạo và dịch vụ; giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, tạo đà tăng trưởng. Ngoài ra, quá trình chuyển đổi số cũng giúp tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới, nhất là trong các ngành công nghệ thông tin, viễn thông và thương mại điện tử; mở ra không gian phát triển cho nền kinh tế việc làm tự do, mang lại nhiều giá trị mới cho thị trường lao động. Không chỉ dừng lại ở đó, 03 yếu tố: khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn mang lại những tiến bộ đáng kể trong việc nâng cao năng lực quản lý nhà nước, hỗ trợ các hoạt động phát triển quốc gia một cách toàn diện, từ việc áp dụng công nghệ số vào hành chính công, quản lý đô thị cho đến bảo đảm an ninh quốc gia, giúp tăng cường hiệu quả quản lý, nâng cao tính minh bạch cho hoạt động của chính quyền. Như vậy, không chỉ đóng vai trò là “động lực chính” trong quá trình phát triển, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia còn được gắn kết với đổi mới phương thức quản trị quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Từ vai trò quan trọng hàng đầu trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đưa ra hệ thống các giải pháp, trong đó tập trung vào các nội dung như: Hoàn thiện thể chế, pháp lý để thực hiện đột phá, phát triển; xây dựng hệ thống hạ tầng phục vụ đột phá; tạo nguồn nhân lực phong phú, trí tuệ đủ năng lực để đột phá; đảm bảo an ninh, an toàn dữ liệu thông tin, bí mật, bí quyết, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, bảo mật chủ quyền quốc gia, phát triển độc lập. Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự chỉ đạo quyết liệt, mạnh mẽ của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, việc nhấn mạnh vai trò, đề ra quan điểm chỉ đạo, đưa các giải pháp, trong thời gian tới, sự kết hợp của 03 yếu tố khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia sẽ góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam./.