ThS. Lại Thị Hướng
Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở

Trong dòng chảy lịch sử nhân loại, có không ít những sự kiện, những quá trình đã để lại dấu ấn vô cùng sâu đậm. Trong đó, xét về tầm vóc và ảnh hưởng sâu rộng của nó, cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 có thể được coi là một cuộc cách mạng vĩ đại!

 Cách đây vừa tròn 108 năm trước (năm 1917) thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười đã làm rung chuyển cả thế giới; không chỉ làm thay đổi số phận của một dân tộc mà còn mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại. Cách mạng Tháng Mười Nga không chỉ là cuộc cách mạng của giai cấp công nhân Nga, mà còn là cuộc cách mạng làm đảo lộn trật tự thế giới, có ảnh hưởng rộng nhất tới phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, cổ vũ và thúc đẩy cuộc đấu tranh tự giải phóng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, các dân tộc bị áp bức và nhân loại tiến bộ.

Cuộc cách mạng chưa từng có trong lịch sử

Đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản bước vào giai đoạn độc quyền nhà nước. Các nước tư bản lớn điển hình như như Hà Lan, Anh, Pháp, Đức, Mỹ không ngừng xâm chiếm thuộc địa, chạy đua vũ trang, tìm cách chia lại thị trường thế giới, ... là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) - cuộc chiến đẫm máu cướp đi sinh mạng của hàng chục triệu người dân vô tội. Chiến tranh không chỉ tàn phá nền kinh tế, để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với lịch sử nhân loại mà qua đó còn phơi bày bản chất phản động, tàn bạo tột độ của chế độ tư bản chủ nghĩa.

Tại Nga, mặc dù còn là một quốc gia nghèo nàn và lạc hậu ở Châu Âu, nhưng là lại là nơi biểu hiện tập trung nhất những mâu thuẫn của thời đại. Chế độ Nga hoàng chuyên chế dựa trên giai cấp địa chủ và tư sản bóc lột tàn bạo giai cấp công - nông. Bên cạnh đó, chiến tranh khiến kinh tế vốn đã nhỏ bé, nghèo nàn lại càng thêm suy sụp trầm trọng; đời sống nhân dân cực khổ, quân đội rệu rã. Phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân và binh lính phát triển mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp bách và báo hiệu một cuộc cách mạng mới đang đến gần, nhằm lật đổ chế độ cũ và xây dựng xã hội mới.

Đêm 7/11/1917, Đại hội các Xô-viết được triệu tập, thành lập Chính quyền Xô-viết do V.I.Lênin đứng đầu. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Trong bối cảnh đó, Đảng Bônsêvích Nga do V.I. Lênin lãnh đạo đã kiên định đường lối cách mạng vô sản, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, giữa mục tiêu dân chủ với nhiệm vụ xã hội chủ nghĩa. Sau cách mạng dân chủ tư sản tháng 2/1917, ở Nga tồn tại hai chính quyền song song, một bên là Chính phủ lâm thời tư sản và một bên là Xô-viết các đại biểu công nhân và binh sĩ. Trước tình hình đó, V.I.Lênin và Đảng Bôn-sê-vích đã xác định cách mạng Nga là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa. Tháng 4/1917, V.I.Lênin về nước để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Nga. Đêm 24/10/1917 theo lịch cũ nước Nga (tức đêm 6/11/1917), khởi nghĩa vũ trang nổ ra ở Thủ đô Pê-tơ-rô-grát. Ngày 25/10/1917 theo lịch cũ nước Nga (tức ngày 7/11/1917), các lực lượng khởi nghĩa đã làm chủ tình hình ở Thủ đô Pê-tơ-rô-grát, trừ Cung điện Mùa Ðông và một vài nơi. Tới 2 giờ 10 phút, rạng sáng 26/10/1917, Cung điện Mùa Ðông được giải phóng, các bộ trưởng trong Chính phủ lâm thời bị bắt giữ. Cuộc khởi nghĩa vũ trang tại Pê-tơ-rô-grát kết thúc và giành thắng lợi.

Tính ưu việt của Cách mạng Tháng Mười Nga đã ghi thêm những trang mới vào lịch sử nhân loại: xóa bỏ hoàn toàn ách áp bức bóc lột của chủ nghĩa tư bản cùng với những tàn tích của chế độ chuyên chế Nga hoàng. Lần đầu tiên trong lịch sử nước Nga, chính quyền Xô viết - chính quyền của công nông và những người lao động - ngay từ những ngày đầu thành lập đã tuyên bố những sắc lệnh nổi tiếng: Sắc lệnh về hòa bình và Sắc lệnh về ruộng đất; đồng thời đã công bố hàng loạt chính sách ưu việt; ngày làm 8 giờ, giáo dục không mất tiền, bảo hiểm xã hội, tự do tín ngưỡng, nam nữ bình đẳng, tách nhà thờ khỏi nhà trường, xóa bỏ ngay các hiệp ước mà Nga hoàng đã ký kết với các nước... là minh chứng rõ ràng nhất, sinh động nhất về tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, là ngọn cờ giải phóng nhân loại khỏi áp bức bóc lột. 

Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đã làm rung chuyển cả thế giới, phá vỡ mắt xích yếu nhất trong sợi dây chuyền của chủ nghĩa đế quốc, đánh dấu bước ngoặt lịch sử vô cùng quan trọng. Cách mạng Tháng Mười Nga đã khai phá con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, chỉ ra sức sáng tạo của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp kiến tạo một xã hội mới chưa từng có trong lịch sử nhân loại, là động lực mạnh mẽ cổ vũ các dân tộc thuộc địa đứng lên đấu tranh chống lại ách áp bức, bóc lột của giai cấp phong kiến, tư sản, tự cứu lấy mình và giải phóng mình, là xung lực mạnh mẽ thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc mạnh mẽ, cũng như phong trào cộng sản và công nhân quốc tế phát triển; nhờ đó, giai cấp vô sản vững tin bước lên vũ đài chính trị với tư cách là giai cấp trung tâm của thời đại, là “hạt nhân” của phong trào cách mạng thế giới trên con đường giải phóng khỏi ách áp bức, bóc lột và bất công.

Những giá trị lịch sử và thời đại của Cách mạng Tháng Mười

Cách mạng Tháng Mười vĩ đại, lần đầu tiên trong lịch sử, giai cấp công nhân và nhân dân lao động nắm chính quyền, xây dựng xã hội mới - xã hội không có áp bức bóc lột, lấy lợi ích của đại đa số làm mục tiêu tối cao. Cách mạng Tháng Mười đã hiện thực hoá khát vọng của những người lao động, đưa chủ nghĩa xã hội từ lý luận trở thành một chế độ xã hội hiện thực; khẳng định sức sống của học thuyết Mác - Lênin. Từ đó đến nay, lịch sử nhân loại đã có rất nhiều thay đổi. Nhưng Cách mạng Tháng Mười vẫn là cuộc cách mạng vĩ đại mở ra thời đại mới trong lịch sử nhân loại - Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Sự ra đời của Nhà nước Xô viết là bước ngoặt vĩ đại, làm thay đổi cục diện chính trị, kinh tế, xã hội toàn cầu. Nước Nga Xô Viết và sau này là Liên Xô đã có những bước phát triển kinh tế - xã hội vượt bậc. Đến những năm 70 của thế kỷ XIX, Liên Xô  đã phát triển trở thành cường quốc, với nhiều lĩnh vực đứng đầu thế giới như chinh phục vũ trụ, công nghiệp quốc phòng, ...  Đặc biệt, đã xác lập một kiểu tổ chức xã hội mang lại cho quần chúng lao động nhiều quyền lợi. Sức sống, triển vọng và xu thế phát triển của chủ nghĩa xã hội hiện thực chính là sự khẳng định, tôn vinh những chân giá trị của Cách mạng Tháng Mười. Trong nhiều thập niên, Liên Xô từng là chỗ dựa vững chắc cho các phong trào cách mạng trên thế giới đấu tranh giành độc lập dân tộc, chống họa phát-xít, vì hòa bình, dân chủ, chủ nghĩa xã hội và tiến bộ xã hội.

Cách mạng Tháng Mười cổ vũ mạnh mẽ các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trên thế giới. Từ ánh sáng của Petrograd, phong trào cách mạng vô sản bùng nổ trên khắp các châu lục. Phong trào công nhân quốc tế phát triển mạnh mẽ; nhiều đảng cộng sản ra đời ở các nước, trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam (1930). Đồng thời, Cách mạng Tháng Mười cũng thức tỉnh các dân tộc bị áp bức, khơi dậy phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Những người yêu nước Việt Nam, trong đó có Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, đã tìm thấy ở Cách mạng Tháng Mười con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc. Chính Người từng khẳng định: “Giống như mặt trời chói lọi, Cách mạng Tháng Mười chiếu sáng khắp năm châu, thức tỉnh hàng triệu, hàng triệu người bị áp bức bóc lột trên trái đất đứng lên tự giải phóng… Trong lịch sử loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế”.⁽¹⁾

Cách mạng Tháng Mười tạo ra hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới. Từ sau năm 1917, một loạt quốc gia đi theo con đường xã hội chủ nghĩa ra đời: Đông Âu, Trung Quốc, Cuba, Triều Tiên, Việt Nam, Lào… Hệ thống xã hội chủ nghĩa trở thành lực lượng chính trị - quân sự - kinh tế hùng mạnh, góp phần quyết định vào thắng lợi của nhân loại trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ hòa bình thế giới và thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc và đóng góp to lớn vào tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại. Trong nhiều thập niên, Liên Xô là thành trì của chủ nghĩa xã hội, là chỗ dựa vững chắc của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, phong trào giải phóng dân tộc, phong trào đấu tranh vì hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội. 

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Mười Nga và các giá trị xã hội xã hội chủ nghĩa ưu việt của cuộc cách mạng mang lại đã tác động sâu sắc, tạo nên những giá trị mới trong tiến trình phát triển của nhân loại. Dù chủ nghĩa xã hội hiện thực đã và đang trải qua những khó khăn và thử thách của thời gian và lịch sử; Chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, nhưng nhiều nước vẫn kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Những thành tựu phát triển của Việt Nam, Trung Quốc ... đã mang lại cho chủ nghĩa xã hội hiện thực một sức sống mới. Đồng thời khẳng định giá trị vĩ đại, tầm ảnh hưởng sâu rộng và sức sống bất diệt của Cách mạng Tháng Mười Nga. “Những thành tựu có quy mô và tầm vóc lịch sử thế giới của chủ nghĩa xã hội là không thể phủ nhận, nó đã từng là giá trị thể hiện bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội, mãi mãi còn in dấu trong lương tâm, ký ức nhân loại”⁽²⁾. Đối với Việt Nam, ánh sáng Tháng Mười mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho cách mạng, là biểu tượng của lý tưởng, của niềm tin sắt son vào con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã lựa chọn trong hành trình xây dựng một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh./.

(1) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tr. 461.

(2) Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (2008), Quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng từ 1986 đến nay, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 206.