Chúng ta đang sống trong thời khắc đáng nhớ của những ngày mùa thu lịch sử. 80 năm đã trôi qua kể từ ngày Nhân dân Việt Nam chính thức làm chủ đất nước, dẫu đường đi có nhiều gập ghềnh, chông gai, nhưng tinh thần quật khởi, giá trị, kinh nghiệm lịch sử của Cách mạng Tháng Tám, đặc biệt bài học về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân - một trong những điều kiện quan trọng để cách mạng thành công luôn là nguồn lực bồi đắp sức mạnh cho toàn Ðảng và toàn dân ta vững vàng bước vào kỷ nguyên mới, viết tiếp những trang sử vẻ vang.
Hào khí sôi nổi, rũ bùn đứng dậy sang lòa của dân tộc Việt Nam trong những ngày Thu lịch sử năm 1945
Đầu năm 1945, tình hình thế giới và khu vực diễn biến theo chiều hướng có lợi cho cách mạng Việt Nam. Chiến tranh thế giới thứ hai đã bước vào giai đoạn cuối. Hồng quân Xô Viết liên tiếp giành thắng lợi mang tính quyết định trên chiến trường Châu Âu, giải phóng một loạt nước và tiến thẳng vào sào huyệt phát xít Đức tại Béclin. Ngày 9/5/1945, phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện, chiến tranh kết thúc ở Châu Âu. Ngày 8/8/1945, Hồng quân Liên Xô tiến công như vũ bão vào quân đội Nhật. Ngày 14/8/1945, phát xít Nhật đầu hàng vô điều kiện, Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc. Theo thỏa thuận của các nước đồng minh, sau khi phát xít Nhật đầu hàng, quân đội Anh và Tưởng sẽ vào Đông Dương để giải giáp quân đội Nhật. Trong khi đó, thực dân Pháp lăm le dựa vào đồng minh hòng khôi phục địa vị thống trị của mình tại Đông Dương; đế quốc Mỹ đứng sau các thế lực này cũng sẵn sàng can thiệp vào Đông Dương; những phần tử phản động, ngoan cố trong chính quyền tay sai Nhật đang âm mưu thay thầy đổi chủ, chống lại cách mạng.
Trong nước, trải qua các phong trào đấu tranh cách mạng, đến năm 1945, phong trào cách mạng dâng cao. Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật làm cuộc đảo chính hất cẳng Pháp. Ngay trong đêm đó, Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương mở rộng quyết định phát động một cao trào cách mạng làm tiền đề cho tổng khởi nghĩa, thay đổi các hình thức tuyên truyền, cổ động, tổ chức và đấu tranh cho thích hợp. Tháng 3/1945, Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
Từ tháng 4/1945 trở đi, cao trào kháng Nhật cứu nước diễn ra mạnh mẽ, phong phú về nội dung và hình thức. Đầu tháng 5/1945, Bác Hồ từ Cao Bằng về Tuyên Quang, chọn Tân Trào làm căn cứ chỉ đạo cách mạng cả nước và chuẩn bị Đại hội quốc dân. Ngày 4/6/1945, Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập, đặt dưới sự lãnh đạo của Ủy ban chỉ huy lâm thời, trở thành căn cứ địa của cả nước. Tháng 8/1945, Hội nghị đại biểu toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào khẳng định: “Cơ hội rất tốt cho ta giành độc lập đã tới” và quyết định phát động toàn dân khởi nghĩa giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và tay sai trước khi quân đồng minh vào Đông Dương; đề ra ba nguyên tắc bảo đảm tổng khởi nghĩa thắng lợi, đó là: tập trung, thống nhất, kịp thời. 23 giờ ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa ra Quân lệnh số 1 hiệu triệu toàn dân tổng khởi nghĩa. Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào thông qua “10 chính sách lớn của Việt Minh”; thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa”; quy định quốc kỳ, quốc ca; thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Trung ương, tức Chính phủ Lâm thời do đồng chí Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi nhân dân cả nước tổng khởi nghĩa, trong đó chỉ rõ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn, chính quyền trong cả nước về tay nhân dân.
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, trước cuộc mít tinh của gần một triệu đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời trịnh trọng đọc Bản Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Từ đó, ngày 2/9 là Ngày Quốc khánh của nước ta.
Ý nghĩa lịch sử của sự kiện Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp ở Việt Nam, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã mở ra bước ngoặt vĩ đại của cách mạng, đưa dân tộc Việt Nam bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; nhân dân ta từ thân phận nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Đánh giá về ý nghĩa lớn lao này, như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Cách mạng Tháng Tám đã lật đổ nền quân chủ mấy mươi thế kỷ, đã đánh tan xiềng xích thực dân gần 100 năm, đã đưa chính quyền lại cho nhân dân, đã xây nền tảng cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, độc lập, tự do, hạnh phúc. Đó là một cuộc thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử của nước ta. Đó là một bước ngoặt trong lịch sử của dân tộc chúng tôi. Thắng lợi này đã chính thức chấm dứt ách đô hộ hơn 80 năm của thực dân Pháp đối với nước ta, mở kỷ nguyên độc lập, lần đầu tiên tên nước Việt Nam có tên bản đồ thế giới; đồng thời đã mở ra mối quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới với tư cách và vị thế của một quốc gia - dân tộc có độc lập, có chủ quyền. Thắng lợi vĩ đại này là kết quả của đường lối cách mạng đúng đắn, nghệ thuật lãnh đạo và sự chuẩn bị chu đáo của Đảng và còn là minh chứng sinh động cho sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết dân tộc đến nay vẫn còn vẹn nguyên giá trị.
Bên cạnh đó, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam đã tạo ra cơn địa chấn địa chính trị, vượt tầm ảnh hưởng ra khỏi biên giới quốc gia và trở thành động lực, “niềm tin tinh thần - sức mạnh to lớn”, cổ vũ cho nhân dân các dân tộc thuộc địa đứng lên đấu tranh giành độc lập. Cách mạng Tháng Tám mãi được nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới coi là ngọn đèn chiếu sáng, hình mẫu cho các dân tộc yêu chuộng hòa bình. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là cuộc cách mạng không chỉ giải phóng dân tộc, mà còn giải phóng con người, là động lực cho nhiều dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh, xác lập quyền tự do, độc lập trên thế giới trong thế kỷ XX.
Cách mạng Tháng Tám thắng lợi là kết quả cuộc đấu tranh của hơn 20 triệu người Việt Nam yêu nước là lực lượng cách mạng nhân dân, trong đó động lực cách mạng chủ yếu là giai cấp công nhân và giai cấp nông dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Liên minh công - nông được xây dựng, rèn luyện, củng cố qua ba cao trào cách mạng, đến đỉnh cao là Tổng khởi nghĩa thì đã lớn mạnh, trưởng thành vượt bậc. Dựa trên nền tảng của khối liên minh này, Đảng xây dựng được khối đại đoàn kết dân tộc, động viên lực lượng toàn dân tổng khởi nghĩa thắng lợi. Tinh thần đó được thể hiện rất rõ nét qua Thư kêu gọi Tổng khởi nghĩa được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết và gửi cho nhân dân, trong đó nêu rõ thành phần, đối tượng làm cách mạng là toàn thể quốc dân, đồng bào: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta… Chúng ta không thể chậm trễ. Tiến lên! Tiến lên! Dưới lá cờ Việt Minh, đồng bào hãy dũng cảm tiến lên”. Mặt khác, trên cơ sở nhắm đúng mục tiêu chiến lược hàng đầu của cách mạng và khối đại đoàn kết toàn dân, Đảng ta đã lợi dụng được mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa đế quốc phát xít, mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc và một bộ phận thế lực địa chủ phong kiến, mâu thuẫn trong hàng ngũ ngụy quyền tay sai của Pháp và của Nhật, cô lập cao độ kẻ thù chính là bọn đế quốc phát xít và bọn tay sai phản động; tranh thủ hoặc trung lập những phần tử lừng chừng. Nhờ vậy, trong Cách mạng Tháng Tám, Mặt trận Việt Minh là biểu hiện tiêu biểu cho vai trò hạt nhân quy tụ sức mạnh toàn dân. Tinh thần đoàn kết, ý chí trên dưới một lòng chính là "tấm khiên" vững chắc chống lại mọi âm mưu phá hoại.
Bài học về xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân trong kỷ nguyên mới của đất nước
Hiện nay, nước ta đang bước vào một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, đây là khoảng thời gian đất nước, dân tộc phải vươn lên mãnh liệt, phấn đấu thực hiện thành công những mục tiêu chiến lược, tạo sự phát triển vượt bậc ở một tầm cao mới, trình độ mới, chất lượng mới, xác lập vị thế quốc gia trên trường quốc tế, tạo nền tảng cho bước phát triển đột phá kế tiếp. Đây sẽ là kỷ nguyên phát triển bứt phá, tăng tốc của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng ta, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc. Đất nước đang đứng trước những thời cơ và thách thức lớn, bài học về lãnh đạo phát huy tinh thần quật khởi - sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc trong cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 vẫn còn nguyên giá trị và có ý nghĩa sâu sắc trong kỷ nguyên mới của đất nước.
Do đó, việc phát huy tinh thần Cách mạng Tháng Tám và khối đại đoàn kết toàn dân tộc là yêu cầu cấp bách và có ý nghĩa chiến lược, làm điểm tựa vững chắc, sức mạnh nội sinh bền vững trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc trước hết, cần tiếp tục giữ vững vai trò hạt nhân lãnh đạo của Đảng trong việc phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng. Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ.
Hai là, xây dựng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đại đoàn kết dân tộc không chỉ dừng ở khẩu hiệu mà biến thành sức mạnh sống động chảy trong từng hành động đồng thời khơi dậy mạnh mẽ niềm tự hào dân tộc, khát vọng cống hiến, sức sáng tạo và tư duy đổi mới, xây dựng và cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước, phát huy mọi tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội, coi phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo là “chìa khóa vàng” làm động lực đột phá thúc đẩy đổi mới toàn diện đất nước.
Ba là, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, làm cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, hội viên và Nhân dân nắm vững các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là Nghị quyết số 43-NQ/TW, ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về tiếp tục phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc từ đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong giữ gìn, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.
Bốn là, cần đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đẩy mạnh công tác vận động quần chúng, huy động mọi nguồn lực cho nhiệm vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị, đặc biệt là việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, việc phát huy bài học kinh nghiệm của Mặt trận Việt Minh giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc, có những chủ trương, chính sách đúng đắn, đáp ứng yêu cầu cách mạng, phù hợp với nguyện vọng và quyền lợi bức thiết của Nhân dân, được Nhân dân ủng hộ, trở thành ngọn cờ tập hợp sức mạnh toàn dân trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 lại càng trở lên có ý nghĩa sâu sắc. Theo đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cần quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện có hiệu quả Chỉ thị của Ban Bí thư về lãnh đạo đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh, cấp xã, bảo đảm đây thực sự là đợt sinh hoạt chính trị, xã hội sâu sắc, tạo không khí phấn khởi trong các tầng lớp Nhân dân. Bên cạnh đó, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có năng lực lãnh đạo, có uy tín, tâm huyết, trách nhiệm và có kinh nghiệm công tác; thực sự gần dân, sát dân, nắm chắc tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, quán triệt sâu sắc và thực hiện tốt quan điểm “dân là gốc”; mọi hoạt động của Mặt trận đều phải đặt lợi ích của quốc gia - dân tộc, nâng cao đời sống hạnh phúc của Nhân dân lên hàng đầu.
Năm là, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền và hệ thống chính trị các cấp với Nhân dân. Nhằm hiện thực hóa chủ trương của Đảng, tháng 8/1945, Mặt trận Việt Minh đã đề xuất 10 chính sách lớn để tập hợp, đoàn kết các tầng lớp Nhân dân thực hiện nhiệm vụ cách mạng. Phát huy bài học kinh nghiệm quý báu đó trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc, nhất là Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, huy động mọi nguồn lực, khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo, sự đồng lòng, chung sức của Nhân dân thực hiện thắng lợi “04 nghị quyết trụ cột” của Bộ Chính trị khóa XIII (nghị quyết 57, 59, 66, 68). Tiếp tục nêu cao vai trò dân chủ đại diện, nòng cốt chính trị, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; phát huy vai trò của Nhân dân trong việc quyết định những vấn đề lớn của đất nước, nhất là trong thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị bảo đảm “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.
Tinh thần Cách mạng Tháng Tám chính là biểu tượng rực rỡ nhất cho sức mạnh của đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó không chỉ là bài học lịch sử quý báu mà còn là kim chỉ nam cho hành trình phát triển đất nước. Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục đoàn kết một lòng, vượt qua khó khăn, thử thách, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sớm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, sánh vai với các cường quốc năm châu./.
ThS Lê Anh Đào
Giảng viên khoa Xây dựng Đảng