Nữ quyền là phong trào chính trị - xã hội, nhằm khẳng định và đấu tranh cho quyền của phụ nữ trong mọi lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội, gia đình và cá nhân. Phong trào nữ quyền đấu tranh cho mối quan hệ giữa phụ nữ và nam giới hiện tại, đòi hỏi sự bình đẳng về cơ hội việc làm, học tập, tham gia chính trị, xã hội và đời sống gia đình và cá nhân của người phụ nữ. Như vậy, về bản chất, nữ quyền là sự công bằng, bình đẳng giữa nam giới và nữ giới.
Trong xã hội ngày nay, cụm từ “bình đẳng giới” hay “nữ quyền” đã trở nên quen thuộc, gần gũi. Biểu hiện là có khá nhiều văn bản pháp luật cũng như các công trình nghiên cứu, bài viết, hội thảo về các vấn đề này, góp phần không nhỏ vào việc thúc đẩy bình đẳng giới, tiến tới xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều cách hiểu phiến diện về nữ quyền, bình đẳng giới như: có cách hiểu đơn giản nữ quyền là quyền của người phụ nữ; nữ quyền đối lập với “nam quyền” và việc thực hiện nữ quyền sẽ hạ thấp vai trò, giá trị của nam giới; nữ quyền sẽ làm đảo lộn các hệ giá trị, niềm tin tín ngưỡng truyền thống lâu đời và thiết lập vai trò mới của nữ giới,…Những quan niệm, định kiến nêu trên cần thiết phải được thay đổi, từ đó, làm cơ sở cho việc hiểu “nữ quyền” một cách toàn vẹn, hệ thống hơn.
Thứ nhất, vẫn còn tồn tại cách hiểu đơn giản: nữ quyền là quyền của người phụ nữ.
Quan niệm này xuất phát từ việc quyền của người phụ nữ bị hạn chế hơn so với người đàn ông. Điều này thể hiện rõ trong xã hội phong kiến Việt Nam, người phụ nữ không được coi trọng, họ thường không được theo học, nhất nhất phải nghe theo lời cha mẹ hoặc lời chồng,…Tuy nhiên, nếu chỉ hiểu rằng, nữ quyền là quyền của người phụ nữ thì có một vấn đề đặt ra, đó là: đối chiếu với những quyền mà phụ nữ đang có trong xã hội hiện nay, thì dễ dẫn đến hiểu lầm rằng người phụ nữ hiện đại đã có nhiều quyền, từ đó dẫn đến nhận thức không phải đấu tranh vì quyền lợi của người phụ nữ nữa. Thực tế ở Việt Nam, quá trình đấu tranh cho bình đẳng giới, vì quyền lợi của người phụ nữ đã đạt được những kết quả khả quan. Đó là việc người phụ nữ đã tham gia ngày càng nhiều trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, an ninh, xã hội, khoa học, kỹ thuật,…Bên cạnh đó, nếu chỉ hiểu nữ quyền ở khía cạnh là quyền của phụ nữ thì dễ dẫn đến cách hiểu máy móc, đơn giản rằng khi người nam giới có quyền gì, thì người phụ nữ có quyền đó. Sự bình đẳng của nữ giới và nam giới chính là sự bình đẳng trước cơ hội được hưởng quyền lợi đó cũng như sự lựa chọn của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, nhìn sâu rộng, người phụ nữ trong xã hội hiện đại vẫn còn bị trói buộc bởi rất nhiều quan niệm lạc hậu và những định kiến không đáng có. Bởi vậy, việc quan niệm về “nữ quyền” cần có cái nhìn sâu sắc hơn.
Thứ hai, thực hiện nữ quyền không làm đảo lộn các hệ giá trị, niềm tin tín ngưỡng truyền thống lâu đời và thiết lập vai trò mới của nữ giới
Phong trào nữ quyền đã và đang thay đổi tư tưởng và nhận thức của thế giới, hướng đến một thế giới nhân văn và tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, tư tưởng tiến bộ này đôi lúc lại bị đồng nhất với việc sẽ làm đảo lộn các hệ giá trị, niềm tin tín ngưỡng truyền thống lâu đời và thiết lập vai trò mới của nữ giới. Khi nhắc đến phẩm chất của người phụ nữ, có một số tư tưởng mặc nhiên gắn phẩm chất của người phụ nữ với tính dịu dàng, đức hy sinh, nhẫn nại, chịu đựng,…Hoặc đâu đó, chính người phụ nữ cũng trói mình trong các khuôn mẫu sẵn có. Điều này được mặc định là những hệ giá trị riêng có của nữ giới. Đó là điều mà phong trào nữ quyền đã và đang đấu tranh để thay đổi. Nữ quyền khuyến khích người phụ nữ sống độc lập, tự tin, không phụ thuộc đồng thời hướng người phụ nữ có thể tự quyết định cuộc sống chứ không phải làm theo những gì xã hội mong muốn người phụ nữ làm. Phong trào nữ quyền ủng hộ việc phụ nữ mạnh dạn phá bỏ những định kiến xã hội. Emma Watson - Đại sứ Thiện chí của Cơ quan Phụ nữ Liên Hợp Quốc đã từng phát biểu: “Cả phụ nữ và nam giới có quyền được phép yếu đuối. Và cả phụ nữ và nam giới đều có quyền trở nên mạnh mẽ". Điều đó có nghĩa, không có quan niệm nào dành riêng cho người phụ nữ và cho cả nam giới và việc thực hiện nữ quyền sẽ không làm thay đổi các giá trị truyền thống vốn có nào.
Thứ ba, nữ quyền không đối lập với nam quyền, không hạ thấp vị trí và vai trò của nam giới
Phong trào nữ quyền không phải là đấu tranh vì quyền lực hay nhằm đưa vị trí của người phụ nữ cao hơn so với người đàn ông. Chủ nghĩa nữ quyền thực sự không chỉ coi khinh chế độ phụ quyền mà còn còn phản đối mẫu quyền. Nữ quyền là đấu tranh vì quyền công bằng và cơ hội cho phụ nữ, đặc biệt nó không tước đoạt quyền của đàn ông. Bởi vậy, thực hiện nữ quyền không có nghĩa là vị trí và vai trò của nam giới bị hạ thấp. Thực tế cho thấy rất nhiều người đấu tranh cho nữ quyền là nam giới. Đồng thời, thực hiện nữ quyền còn có ý nghĩa cả với nam giới trong việc từ bỏ quan niệm đàn ông phải trở thành lá chắn, trở thành trụ cột, từ đó, gạt bỏ gánh nặng cho nam giới.
Như vậy, từ những phân tích trên, bước đầu có thể hiểu nữ quyền một cách toàn vẹn hơn. Để nữ quyền thực sự mang lại những giá trị cho xã hội, cần thiết phải có những giải pháp cơ bản, đặc biệt là việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hiểu biết hơn nữa về nữ quyền, bình đẳng giới trong thời gian tới./.
Nguyễn Huyền
Phòng NCKH-TT-TL