ThS. Lê Thị Thanh Nhàn

Bầu cử là việc đưa ra quyết định của công dân hoặc của thành viên một tổ chức để chọn ra các cá nhân nắm giữ các chức vụ thuộc chính quyền, thuộc ban lãnh đạo của một tổ chức, cơ quan đơn vị nào đó. Đây là cơ chế phổ biến được các nền dân chủ áp dụng cho việc hình thành ra các cơ quan đại diện cho quyền lực nhà nước. Thông qua bầu cử giúp người dân có điều kiện thể hiện quyền  "làm chủ" của mình, nhất là trong việc lựa chọn ra những người đại diện cho tiếng nói, cho lợi ích của mình. Trong quá trình lịch sử, các cuộc bầu cử dân chủ luôn là hoạt động tiêu biểu, quan trọng nhất trong các hoạt động dân chủ trực tiếp của người dân.

Ở Việt Nam, quyền bầu cử là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân, thực hiện quyền bầu cử là khâu quan trọng để thành lập các cơ quan quyền lực nhà nước từ trung ương đến địa phương, là một trong những phương thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Trước hết, quyền bầu cử là một trong những quyền cơ bản về chính trị của công dân. Trong lịch sử lập hiến và lập pháp tại Việt Nam, trải qua các bản Hiến pháp gắn với mỗi giai đoạn lịch sử của đất nước, quyền bầu cử luôn được xác định là một trong những quyền chính trị cơ bản – quyền Hiến định của công dân. Điều 18 Hiến pháp năm 1946 ghi nhận: "Tất cả công dân Việt Nam, từ 18 tuổi, không phân biệt gái, trai, đều có quyền bầu cử trừ những người mất trí và những người mất công quyền...", quyền bầu cử tiếp tục được khẳng định xuyên suốt trong các bản Hiến pháp năm 1959 (Điều 23), Hiến pháp năm 1980 (Điều 57), Hiến pháp năm 1992 (Điều 54) và Hiến pháp năm 2013. Trong đó, Điều 27 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân. Việc thực hiện các quyền này do luật định”. Theo Điều 2 Luật Bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp năm 2015: "Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, hội đồng nhân dân các cấp theo quy định của Luật này". Với sự ghi nhận này, quyền bầu cử đã trở thành một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân. Bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân là dịp để công dân hiện thực hóa quyền chính trị cơ bản của mình.

Bầu cử là khâu quan trọng trong việc thành lập các cơ quan quyền lực nhà nước từ trung ương đến địa phương. Theo quy định pháp luật hiện hành, Quốc hội Việt Nam là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, có chức năng lập hiến, lập pháp, quyết định những chủ trương, chính sách quan trọng của đất nước về đối nội, đối ngoại và giám sát tối cao hoạt động của bộ máy nhà nước; Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. Trong các cách thức hình thành nên bộ máy nhà nước thì bầu cử là cơ chế phổ biến được các nền dân chủ lựa chọn để hình thành nên hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước. Tại Việt Nam nói riêng, bầu cử là khâu quan trọng trong việc thành lập nên Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Không chỉ là khâu quan trọng trong việc hình thành nên cơ quan quyền lực nhà nước các cấp, mà bầu cử còn được xác định là phương thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân,… Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ, tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân”. Thông qua các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, quyền công dân, quyền "làm chủ" của người dân được thể hiện đúng với bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: mọi quyền lực thuộc về nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân là dịp để người dân thể hiện quyền làm chủ của mình thông qua lá phiếu bầu, trực tiếp lựa chọn những người có đủ đức, đủ tài, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân bầu vào cơ quan quyền lực nhà nước các cấp. Mỗi lá phiếu của người cử tri tuy khuôn khổ nhỏ bé nhưng giá trị của nó là rất lớn. Mỗi cử tri khi tham gia bầu cử là niềm vinh dự được thực hiện quyền dân chủ, là hoạt động quan trọng và tiêu biểu trong số các hoạt động dân chủ trực tiếp của người dân.

Ngày 23/5/2021 – ngày diễn ra cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 – 2026, đây là sự kiện chính trị quan trọng của cả nước. Dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng theo quy định, công tác chuẩn bị các điều kiện cần thiết phục vụ cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 đang được tiến hành rất khẩn trương. Tuy nhiên, trước thềm cuộc bầu cử, các thế lực thù địch, các đối tượng phản động, chống đối, cơ hội chính trị đã và đang tiến hành nhiều hoạt động chống phá cuộc bầu cử hết sức quyết liệt. Thông qua việc xuyên tạc thông tin, đưa ra những luận điệu sai trái, thiếu trung thực, phiến diện, quy chụp với mục đích lái dư luận theo hướng tiêu cực, gieo rắc nhận thức lệch lạc, sai lầm liên quan đến hoạt động bầu cử ở nước ta. Trong điều kiện đó, việc nâng cao nhận thức về ý nghĩa chính trị của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp càng trở nên quan trọng và có ý nghĩa.

Để cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 thành công, đòi hỏi phải có sự chung tay, góp sức của toàn xã hội, cả hệ thống chính trị, trong đó đặc biệt phải kể đến vai trò của công dân. Đề bầu cử thực sự trở thành phương thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, mỗi cử tri, mỗi công dân cần làm tốt một số nội dung sau:

Một là, mỗi công dân cần nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng, mục đích của cuộc bầu cử, quyền lợi và trách nhiệm của cử tri, thông qua việc tự tìm hiểu trên các phương tiên thông tin đại chúng, tham gia đầy đủ các buổi tiếp xúc cử tri, trên cơ sở đó để lựa chọn những ứng cử viên đủ tiêu chuẩn, thật sự tiêu biểu của dân tại cơ quan dân cử.

Hai là, mỗi công dân cần tự mình tham gia bầu cử, nghiên cứu kỹ tiêu chuẩn đại biểu, cơ cấu cần thiết của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, số lượng ứng cử viên và số đại biểu được bầu tại đơn vị bầu cử. Ứng cử viên ghi trong phiếu bầu cử là những người đã được lựa chọn, đều đủ tiêu chuẩn. Tuy nhiên, khi cầm lá phiếu trên tay, mỗi công dân cần cân nhắc, lựa chọn những ứng cử viên thật sự tiêu biểu, có kiến thức, năng lực phản ánh được ý chí và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân với cơ quan dân cử.

Ba là, mỗi công dân phải là người có trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội, tỉnh táo trước những thông tin xấu độc trên mạng xã hội, đề cao cảnh giác trước các âm mưu và thủ đoạn thâm độc của kẻ xấu; không ủng hộ, không chia sẻ các thông tin xấu độc, có mục đích phá hoại bầu cử, chống phá Đảng và chế độ; mạnh dạn bày tỏ quan điểm và nêu ý kiến phản bác lại những quan điểm, luận điệu sai trái của các thế lực phản động và những phần tử xấu trên không gian mạng cũng như ngoài xã hội; không để các thế lực thù địch lợi dụng, kích động tham gia vào những hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước cũng như gây cản trở cuộc bầu cử.

Mỗi cử tri cần nhận thức và thực hiện nghiêm túc trách nhiệm công dân, tích cực tham gia bỏ phiếu, cân nhắc, lựa chọn kỹ lưỡng, xứng đáng là những công dân có trách nhiệm đối với đất nước, để cuộc bầu cử thực sự phát huy đúng vai trò, ý nghĩa là phương thức quan trọng thực hiện quyền làm chủ của nhân dân./.