Thanh niên là một nhóm xã hội đặc thù chiếm một tỷ lệ đáng kể trong dân số. Họ được nhìn nhận như một nguồn lực lớn nhất cho tương lai của dân tộc. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin và nhận thức chung của xã hội ta xưa đến nay thường quan niệm rằng: Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước. Thực tế, nhận thức này chưa phản ánh được đầy đủ bản chất và vai trò thực sự của thanh niên. Từ đó đã và đang tồn tại cách nhìn nhận, đánh giá, đầu tư rất khác nhau đối với thanh niên. 

Đối với các cấp uỷ Đảng, khi coi thanh niên là người chủ tương lai thì thường cho thanh niên là lớp người của tương lai, chưa phải là người chủ hiện tại, chưa đáp ứng được đòi hỏi công việc mà cần phải được bồi dưỡng lâu dài thêm nữa, theo kiểu "các cậu còn trẻ, còn phải phấn đấu, rèn luyện, cống hiến tiếp". Điều đó biểu hiện sự hạn chế niềm tin đối với thanh niên, thậm chí không tránh khỏi thái độ vừa coi thường, thiếu tin tưởng ở thanh niên, vừa chỉ chú trọng đến bồi dưỡng, rèn luyện thanh niên. Cả hai xu hướng đó làm suy giảm sự trưởng thành và đóng góp của thanh niên. 

Đối với các cấp chính quyền, các nhà hoạch định chính sách, khi quan niệm thanh niên là người chủ tương lai thì sự đầu tư sẽ "nặng" về bồi dưỡng, giáo dục thay vì vừa kết hợp giáo dục, bồi dưỡng, vừa phát huy thanh niên. Cũng không ít cấp chính quyền "buông xuôi" công tác thanh niên không quan tâm đầu tư, hỗ trợ như các đối tượng khác (người già, trẻ em, gia đình chính sách...). 

Đối với bản thân thanh niên, nếu chỉ coi mình là "tương lai" của quốc gia, dân tộc thì rất dễ rơi vào trạng thái hoặc là thụ động, thờ ơ, chờ đợi theo kiểu "bảo gì, làm nấy", coi việc chung của tập thể, của đất nước là việc của thế hệ cha anh, của các nhà lãnh đạo chứ chưa đến lượt thế hệ mình; hoặc là một bộ phận thanh niên tiêu cực hơn có khi coi thường, phủ nhận thế hệ đi trước và những gì mà họ đã tạo dựng được.

Trong giai đoạn hiện nay, khi hiểu đúng bản chất của thanh niên, thì thanh niên cần được hiểu là người chủ hiện tại và tương lai của đất nước. Luận điểm này được chứng minh bởi một số căn cứ sau:

Thứ nhất, thanh niên chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu dân số. Đây là nguồn nhân lực to lớn và dồi dào cho sự phát triển. Điều quan trọng hơn và cũng là động thái mới, đó là sự tham gia của thanh niên vào các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội ngày càng chủ động, tích cực, toàn diện và sâu rộng, góp phần khẳng định vị thế ngày càng rõ nét của thanh niên trong đời sống chính trị, kinh tế cũng như đối với sự phát triển của xã hội và dân tộc.

Thứ hai, thanh niên chiếm tỷ lệ cao trong tổng số lực lượng lao động xã hội và lao động có tay nghề; là nguồn nhân lực có trình độ. Điểm nổi bật của thanh niên trong lĩnh vực lao động việc làm là: ý thức lập thân, lập nghiệp của thanh niên cao hơn trước; tính năng động, sáng tạo, ham học hỏi, nhạy cảm với cái mới, với khoa học cộng nghệ tiên tiến, với quản lý hiện đại. Trong số lao động xã hội, lực lượng lao động thanh niên được đào tạo và có tay nghề ngày càng tăng. Thanh niên ngày nay năng động hơn trong tìm kiếm việc làm, nhất là ở khu vực đô thị, ý thức tự lập trong học nghề và tự chủ tìm việc làm của thanh niên cao hơn. 

Bên cạnh đó, trong một số ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhất là trong các lĩnh vực bảo vệ an ninh, quốc phòng, các lực lượng vũ trang, trong lĩnh vực y tế, giáo dục, trong các ngành dịch vụ, trong các ngành khoa học, công nghệ, xây dựng, dịch vụ… thanh niên luôn chiếm tỷ lệ cao.

Thứ ba, thanh niên đóng vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống chính trị của đất nước. Thái độ, ý thức chính trị, ý thức về trách nhiệm thế hệ của thanh niên đối với hiện tại và tương lai của dân tộc ngày càng được khẳng định. Tự ý thức được trách nhiệm của mình đối với bản thân và xã hội là một trong các đặc điểm khẳng định vai trò "làm chủ" của thanh niên trong giai đoạn hiện nay. Số thanh niên gia nhập Đoàn, số đoàn viên ưu tú được kết nạp Đảng ngày càng tăng. 

Có thể nói, cùng với sự phát triển của đất nước, diện mạo của lớp thanh niên ngày nay càng được khắc hoạ rõ nét. Nếu trước đây, người thanh niên bước vào đời không ít khó khăn, bỡ ngỡ, thì nay, thanh niên bước vào đời tự tin hơn, chủ động hơn, năng động và sáng tạo hơn. Thanh niên tiếp tục phát huy được truyền thống cách mạng của thế hệ cha anh; có thái độ và ý thức chính trị rõ ràng đối với vận mệnh của đất nước, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, có tinh thần xung phong tình nguyện, ý thức chia sẻ, tinh thần tương thân, tương ái, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ, sớm có ý chí lập thân, lập nghiệp, khát khao sống có ích cho xã hội, ý thức được trách nhiệm của mình đối với Tổ quốc. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh - tổ chức đại diện cho quyền lợi của thanh niên được Đảng xác định là đội dự bị tin cậy của Đảng. Đây chính là những điểm nhấn khẳng định sự chín chắn về nhận thức chính trị, về ý thức công dân và vai trò "người chủ" thực sự hiện tại và tương lai của nước nhà của thanh niên. 

Thứ tư, thanh niên có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc. Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã chứng kiến bao tấm gương anh hùng ở tuổi thanh niên. Trưng Trắc cùng em là Trưng Nhị dựng cờ khởi nghĩa năm 26 tuổi. Đinh Bộ Lĩnh giữa tuổi thanh niên thực hiện việc thống nhất quốc gia. Lê Hoàn 30 tuổi đánh bại quân Tống xâm lược. Trần Nhật Duật lập công lớn ở Hàm Tử Quan lúc 27 tuổi. Trần Quốc Toản chưa đủ tuổi tới dự Hội nghị Bình Than đã tức giận bóp nát quả cam trong tay lúc nào không biết, rồi tự mình tổ chức nghĩa quân xông pha đánh giặc. Lê Lợi chiêu tập quân sỹ khi mới 20 tuổi và khởi nghĩa đánh giặc Minh năm 32 tuổi. Nguyễn Huệ 19 tuổi tham gia phong trào Tây Sơn, 23 tuổi lập công ở Phú Yên, 25 tuổi cầm quân giải phóng Gia Định, 33 tuổi đánh đuổi 2 vạn quân Xiêm và 36 tuổi đánh tan 20 vạn quân Thanh, giải phóng đất nước. Trước khi Đảng ta ra đời đã có tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên. Điều đó có nghĩa là đã có một giai đoạn, thanh niên đóng vai trò là người châm ngòi lửa đầu tiên cho phong trào cách mạng Việt Nam. Đồng chí Trần Phú giữ chức Tổng bí thư của Đảng năm 26 tuổi. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ giữ chức Tổng Bí thư của Đảng năm 26 tuổi. Các đồng chí Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai, Hoàng Văn Thụ và nhiều đồng chí lãnh đạo kiệt xuất của Đảng ta đều giữ trọng trách lãnh đạo quan trọng trong Đảng, trong phong trào cách mạng ở tuổi thanh niên. Trong Cách mạng tháng Tám, 9 năm kháng chiến chống Pháp, hơn 20 năm chống Mỹ cứu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và gần đây là công cuộc đổi mới, ở đâu và lúc nào, thanh niên cũng là rường cột của đất nước, tiêu biểu cho khí phách, trí thông minh và sức mạnh của dân tộc. 

Các căn cứ trên đã chứng minh thanh niên xứng đáng là người chủ hiện tại và tương lai của đất nước. Tuy nhiên, thanh niên cần được nhận thức cụ thể hơn theo các khung độ tuổi, các cách tiếp cận khác nhau để có chính sách bồi dưỡng, phát huy cho phù hợp, ví dụ:

- Đối với thanh niên tuổi từ 15 đến 19, đây là lứa tuổi mới bước vào giai đoạn đầu của tuổi thanh niên, là thanh niên mới lớn, đúng là "người chủ tương lai của nước nhà". Lứa tuổi này cần được chăm lo bồi dưỡng để phát triển về mọi mặt, chuẩn bị đảm nhận sứ mệnh là người chủ của đất nước. Với đối tượng này, cần bồi dưỡng hơn là phát huy, các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước cũng nên chú trọng nhiều đến các chính sách giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng tạo điều kiện cho thanh niên ở lứa tuổi này phát triển toàn diện.

- Đối với thanh niên tuổi từ 20 - 24, là lớp người đang trưởng thành, đã và đang được đào tạo, là “người chủ nước nhà trong tương lai gần”. Chính sách với đối tượng này là đào tạo, bồi dưỡng kết hợp với phát huy ở mức độ thích hợp, nhất là về trí tuệ, chuẩn bị cho họ về mọi mặt, nhất là năng lực thực tiễn, kỹ năng thực hành để họ sớm đi vào cuộc sống tự lập, từng bước đảm đương vai trò là người chủ nước nhà trong tương lai gần.

- Đối với thanh niên tuổi từ 25 - 30, đây là lớp người trưởng thành, thực sự đang là người chủ của nước nhà. Họ đang đảm đương các vị trí trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội (cho dù là ở bước đầu hay đang trên đà thăng tiến). Chính sách chủ yếu đối với họ là tạo mọi điều kiện và môi trường xã hội, môi trường pháp lý, môi trường chính sách tốt nhất để phát huy tiềm năng, trí tuệ và năng lực sáng tạo của họ, giúp họ hoàn toàn tự lập, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hiện nay, thanh niên là bộ phận dân số năng động nhất, giàu tiềm năng sáng tạo nhất và có nhiều cơ hội nhất để rèn luyện, tự thể hiện và tự khẳng định mình. Nhận thức mới khoa học hơn, đầy đủ hơn về thanh niên chính là cơ sở cho việc hoạch định các chính sách bồi dưỡng và phát huy thanh niên hợp lý để thanh niên thực sự là người chủ của đất nước trong cả hiện tại và tương lai./.