Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa mới ra đời chưa được bao lâu đã phải đương đầu với cuộc xâm lược trở lại của Thực dân Pháp. Với tinh thần “thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân ta đã anh dũng chiến đấu chống lại quân xâm lược.

Ngay trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến quyết liệt ấy, nhiều đồng bào, chiến sĩ của chúng ta đã hy sinh một phần xương máu trên khắp các chiến trường. Với truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc “Uống nước nhớ nguồn”, nhiều hoạt động đền ơn đáp nghĩa đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta thực hiện đối với những người đã hy sinh xương máu cho sự nghiệp cách mạng của đất nước. Ở một số địa phương đã thành lập Hội giúp binh sỹ bị nạn với nhiều hoạt động thiết thực giúp đỡ, tri ân đối với các thương binh. Sau đó ở Trung ương thành lập Tổng hội giúp binh sỹ bị nạn, Chủ tịch Hồ Chí Minh được bầu làm Chủ tịch danh dự của Tổng hội.

Ngày 28 tháng 5 năm 1946, Hội giúp binh sĩ bị nạn tổ chức một cuộc nói chuyện tại Nhà hát Lớn Hà Nội, kêu gọi mọi người gia nhập Hội và hăng hái giúp đỡ các chiến sĩ bị thương, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến dự buổi nói chuyện đó.

Cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp xâm lược ngày càng trở nên gay go, quyết liệt, thì số người bị thương, hy sinh trong chiến đấu càng tăng lên. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành và thực hiện nhiều chính sách thể hiện sự tri ân đối với thương binh, liệt sỹ và gia đình họ. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL ngày 16 tháng 2 năm 1947 quy định chế độ hưu bổng, thương tật và tiền tuất tử sỹ.

Tháng 6 năm 1947, Tổng bộ Việt Minh cùng một số tổ chức đã tiến hành họp tại Đại Từ (Thái Nguyên) nhằm chọn ngày kỷ niệm Thương binh Liệt sỹ và bảo vệ công tác Thương binh liệt sỹ. Hội nghị nhất trí lấy ngày 27 tháng 7 năm 1947 làm ngày Thương binh toàn quốc đầu tiên. 

Đến ngày 27 tháng 7 năm 1947 diễn ra cuộc mít tinh lớn tại Thái Nguyên. Thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết về sự hy sinh của những thương binh, tử sỹ và công tác thương binh, tử sỹ đã được trịnh trọng công bố tại cuộc mít tinh này. Trong đó có đoạn: “... Thương binh và tử sỹ đã hy sinh cho Tổ quốc, đã hy sinh cho đồng bào. Để báo đáp công ơn đó, Chính phủ phải tìm mọi cách để giúp đỡ anh em thương binh và gia đình tử sỹ. Tôi cũng rất mong muốn đồng bào sẵn sàng giúp đỡ họ về mặt vật chất và tinh thần...”.

Từ đó, ngày Thương binh toàn quốc được tổ chức thường kỳ hàng năm. Đến năm 1955 được đổi thành ngày Thương binh Liệt sỹ. Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, theo Chỉ thị 223/CT-TW ngày 8/7/1975 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, ngày 27/7 hằng năm chính thức trở thành Ngày Thương binh Liệt sỹ của cả nước.

Ngày nay, 27 tháng 7 hàng năm đã trở thành dịp để gửi gắm tấm lòng biết ơn của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta với những người đã vì đất nước mà hy sinh, cống hiến, trở thành nét đẹp văn hóa của đồng bào, chiến sỹ cả nước.