Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu trên cơ sở hôn nhân và huyết thống. Gia đình đồng thời cũng là sản phẩm của lịch sử với tư cách là “tế bào của xã hội”, tác động tích cực đến tiến trình phát triển của xã hội. Ở đó mỗi cá nhân luôn đùm bọc, yêu thương lẫn nhau, là “tổ ấm” thân yêu đem lại hạnh phúc cho con người. Nó còn là cầu nối giữa mọi thành viên trong gia đình và xã hội. Vì vậy, việc xây dựng gia đình mới là một trong những vấn đề quan trọng của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng và nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình. Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý hạt nhân cho tốt” .

Nghiên cứu những quan điểm của Hồ Chí Minh ta thấy Bác đặc biệt quan tâm đến vấn đề gia đình và xây dựng nếp sống gia đình. Theo Bác: “Gia đình có nghĩa cũ và nghĩa mới, nghĩa hẹp và nghĩa rộng…Theo nghĩa cũ thì gia đình chỉ giới hạn hẹp hòi trong một cái nhà, cái sân. Nghĩa là chỉ lo cho cha mẹ, vợ con trong nhà mình ấm no, yên ổn, ngoài ra ai nghèo khổ mặc ai. Như thế là ích kỷ, không tốt. Theo nghĩa mới thì gia đình rộng rãi hơn, tốt đẹp hơn. Thí dụ những người cùng lao động trong một nhà máy, trong một cơ quan, trong một hợp tác xã…đều phải đoàn kết và thương yêu nhau như anh em trong một gia đình. Rộng ra nữa là đồng bào cả nước đều là anh em trong một đại gia đình” . Điều đó cũng có nghĩa là cần phải xóa bỏ những quan niệm về xây dựng một kiểu gia đình theo quan niệm cũ, mỗi gia đình cần có ý thức trong việc xây dựng một nếp sống mới trong gia đình mình. Việc làm này có ý nghĩa rất lớn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay.

Hồ Chí Minh cũng đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng mối quan hệ mới trong hôn nhân và gia đình. Khi điều kiện sản xuất vật chất thay đổi, thì gia đình theo đó cũng thay đổi. Vì vậy khi mà cuộc cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thắng lợi, thì việc xây dựng một chế độ hôn nhân và gia đình mới là điều tất yếu. Tại Hội nghị cán bộ dự thảo Luật Hôn nhân, gia đình năm 1959, Người nói: “Luật lấy vợ lấy chồng sắp đưa ra Quốc hội là một cuộc cách mạng, là một bộ phận của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, phải đứng trên lập trường vô sản mà hiểu nó. Nếu đứng trên lập trường phong kiến hay là tư sản, tiểu tư sản mà hiểu luật ấy thì không đúng” .

Khi đề cập đến việc xây dựng chế độ hôn nhân gia đình mới, Hồ Chí Minh cũng không quên nhắc nhở mọi người cần phải giải phóng phụ nữ khỏi những ràng buộc bất công do xã hội cũ để lại. Người chỉ rõ: “Nói phụ nữ là nói phân nửa xã hội. Nếu không giải phóng phụ nữ thì không giải phóng một nửa loài người. Nếu không giải phóng phụ nữ là xây dựng chủ nghĩa xã hội chỉ một nửa”. Gia đình và xây dựng mối quan hệ hôn nhân, gia đình là một việc làm có ý nghĩa quan trọng, là “một bộ phận của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa” .

Gia đình và việc xây dựng gia đình mới ở nước ta hiện nay, đang được đặt vào đúng vị trí của nó. Đảng ta khẳng định: Gia đình là tế bào của xã hội, có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, con người mới. Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng cần đề ra phương hướng, chính sách và có biện pháp tổ chức thực hiện về xây dựng gia đình văn hóa mới, bảo đảm hạnh phúc gia đình. Đặc biệt sau Thông tư số 35/NSM tháng 1- 1992 của Ban chỉ đạo Nếp sống mới, Trung ương đã đưa ra các tiêu chuẩn cụ thể về việc xây dựng gia đình văn hóa để các cấp thực hiện, đó là: xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc tiến bộ; thực hiện tốt dân số - kế hoạch hóa gia đình; đoàn kết xóm giềng; thực hiện tốt nghĩa vụ công dân.

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa mới xuất hiện đầu tiên ở Hải Hưng (1960). Sau đó được Nhà nước động viên, khuyến khích và đúc rút kinh nghiệm nhân lên, phổ biến thành phong trào chung của cả nước. Từ đó đến nay, phong trào xây dựng gia đình văn hóa được duy trì thường xuyên và đạt hiệu quả thiết thực, nó được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chương trình phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội. Ngày 4/5/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 72/2001/QĐ-TTg về ngày Gia đình Việt Nam. Quyết định nêu rõ: lấy ngày 28/6 hàng năm là ngày Gia đình Việt Nam. Hàng năm, ngày 28/6 đã trở thành sự kiện văn hóa lớn nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam, là dịp để các gia đình giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng gia đình văn hóa, hướng tới sự phát triển bền vững của gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, với tư cách là động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa, việc đề cao giá trị văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa càng trở thành vấn đề có tính chiến lược và cấp bách. Để thực hiện tốt những quan điểm của Hồ Chí Minh và chủ trương, chính sách xây dựng nếp sống văn hóa mới của Đảng cần phải có sự nỗ lực thường xuyên của tất cả các cấp, các ngành và đoàn thể xã hội, cùng toàn thể các gia đình nhằm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Phòng Tổ chức - Hành chính - Quản trị